EMAGAZINE: Chính sách tài khóa đang mở thêm “dư địa tăng trưởng” cho doanh nghiệp

Nhìn lại năm 2025 – năm bản lề cải cách, ông Hồ Sỹ Hùng - Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đánh giá cao vai trò của ngành Tài chính trong việc đơn giản hóa thủ tục, phân cấp mạnh và cải thiện cách thức thực thi, qua đó góp phần tạo điều kiện để doanh nghiệp yên tâm đầu tư và mở rộng sản xuất, thúc đẩy niềm tin kinh doanh, hướng tới những mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn tới.

Phóng viên: Thưa ông, nhìn lại năm 2025 – năm được xác định là năm bản lề cải cách, ông đánh giá thế nào về sự vào cuộc của ngành Tài chính đối với doanh nghiệp?

Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng: Trong năm 2025, trọng tâm cải cách được đặt mạnh vào lĩnh vực tài chính – ngân sách. Các cải cách và điều chỉnh trong lĩnh vực tài chính công của Bộ Tài chính có ý nghĩa rất lớn trong việc thúc đẩy tăng trưởng ổn định vĩ mô, từ đó tạo điều kiện để khu vực tư nhân có thêm dư địa tham gia vào hoạt động sản xuất, kinh doanh và đầu tư.

Chỉ riêng trong năm qua, ngành Tài chính đã tham gia sửa đổi, hoàn thiện trên 20 luật và nghị quyết của Quốc hội, cùng hàng trăm nghị định, thông tư hướng dẫn để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cải thiện môi trường kinh doanh. Khối lượng công việc là rất lớn, có thể nói là chưa từng có tiền lệ, nhưng mục tiêu hướng đến rất rõ ràng: đơn giản hóa thủ tục, phân cấp mạnh hơn, cải thiện môi trường kinh doanh và giải phóng nguồn lực cho tăng trưởng.

Điểm quan trọng là các cải cách này không chỉ dừng ở văn bản, mà gắn với thay đổi cách thức thực thi. Có thể lấy ví dụ như Luật Đầu tư, Luật Ngân sách nhà nước đã được sửa đổi theo hướng rất căn bản. Việc phân bổ ngân sách từ chỗ rà soát theo từng hoạt động cụ thể đã chuyển sang phân bổ theo mục tiêu, đồng thời mở rộng phân cấp, phân quyền cho địa phương và các bộ, ngành chủ động điều chỉnh để thực hiện mục tiêu của mình.

Điều này có ý nghĩa rất lớn, bởi khi dòng tài chính công được vận hành mạnh mẽ và thông suốt, các hoạt động đầu tư công cũng như cơ hội để khu vực tư nhân tham gia vào các lĩnh vực này được mở ra và triển khai thuận lợi hơn.

Bên cạnh đó, hệ thống các quy định về thuế cũng đã có rất nhiều cải thiện so với giai đoạn trước đây. Chính sách và cách thức ứng xử, xử lý của đội ngũ cán bộ trong ngành Thuế, Hải quan đã có sự thay đổi rất rõ rệt. Việc phân loại doanh nghiệp theo “luồng xanh” là một giải pháp mang lại sự thông thoáng và thuận lợi hơn rất nhiều.

Hệ thống chính sách về đầu tư trong ngành tài chính cũng có những thay đổi rất đáng chú ý. Luật Đầu tư và các quy định liên thông với các luật có liên quan như đất đai, môi trường, đấu thầu, lựa chọn nhà đầu tư theo hình thức PPP… đã được sửa đổi theo hướng khá cân bằng. Có những dự án trước đây phải mất một, hai năm chỉ để hoàn tất chủ trương đầu tư, nay đã được tháo gỡ, giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong kế hoạch sản xuất – kinh doanh.

Hơn nữa, các quy định ở cấp thông tư của Bộ Tài chính hiện nay cũng được xây dựng khá cụ thể, rõ ràng, giúp doanh nghiệp dễ tiếp cận, dễ hiểu và dễ thực hiện. Các chính sách này cũng được triển khai đồng bộ với mô hình chính quyền hai cấp, trong đó ngành Tài chính đã phân cấp rất sâu cho địa phương, từ các Sở Tài chính đến cấp xã, phường để tổ chức thực hiện.

Phóng viên: Tuy vậy, nhiều doanh nghiệp vẫn phản ánh còn không ít rào cản. Theo ông, đâu là những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay?

Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng: Thực tế phải nhìn nhận rằng, không thể có một môi trường kinh doanh “hoàn hảo” trong thời gian ngắn, nhất là khi chúng ta đang đồng thời thực hiện nhiều cuộc cải cách lớn: sửa đổi hệ thống pháp luật, tổ chức lại bộ máy chính quyền theo mô hình hai cấp, đẩy mạnh số hóa thủ tục hành chính. Trong quá trình chuyển đổi đó, những “điểm nghẽn” là khó tránh khỏi.

Những rào cản mà doanh nghiệp thường gặp vẫn xoay quanh tiếp cận nguồn lực: đất đai, vốn, nhân lực chất lượng cao và thị trường. Một số quy định dù đã được sửa đổi nhưng khi triển khai ở địa phương vẫn còn độ trễ, cách hiểu khác nhau.

Tuy nhiên, điều quan trọng là thái độ và trách nhiệm của hệ thống thực thi. So với trước đây, tinh thần đồng hành, lắng nghe và xử lý vấn đề đã cải thiện rõ rệt. Doanh nghiệp có kênh để phản ánh, có đối thoại để tháo gỡ.

Hơn nữa, nếu chỉ nhìn vào từng doanh nghiệp riêng lẻ, thì có thể thấy nhiều khó khăn và các chỉ số chưa phản ánh đúng thực chất. Việc đánh giá sức khỏe doanh nghiệp cần dựa trên các chỉ số tổng thể thống nhất. Kết quả kinh tế - xã hội cả năm 2025 cho thấy, tăng trưởng GDP hơn 8% phản ánh doanh thu doanh nghiệp cải thiện; thu ngân sách tăng phản ánh hiệu quả hoạt động và lợi nhuận tốt hơn; kim ngạch xuất nhập khẩu tăng cho thấy sản xuất, kinh doanh diễn ra sôi động…

Bên cạnh đó, số lượng doanh nghiệp đăng ký mới, doanh nghiệp quay lại thị trường và quy mô vốn đầu tư gia tăng cho thấy năng lực và quy mô doanh nghiệp đang mở rộng.

Nguồn: Cục Thống kê (Bộ Tài chính)

Phóng viên: Cộng đồng doanh nghiệp cảm nhận những thay đổi đó ra sao, thưa ông?

Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng: Tôi cho rằng niềm tin đang dần được khơi dậy, dù chưa thể nói là mọi khó khăn đã được giải quyết. Doanh nghiệp nhìn thấy một thông điệp khá nhất quán: Nhà nước chuyển mạnh từ tư duy “quản lý” sang “phục vụ”.

Những thay đổi này, cộng với việc duy trì đối thoại thường xuyên giữa cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp, đã góp phần củng cố niềm tin – yếu tố rất quan trọng trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất định.

Thực tiễn cho thấy, từ các nghị quyết như Nghị quyết 35/NQ-CP năm 2016 của Chính phủ về hỗ trợ và phát triển doanh nghiệp đến năm 2020 hay các nghị quyết về cải thiện môi trường kinh doanh trước đây cho đến nay, việc đối thoại ở cả cấp trung ương và địa phương luôn đóng vai trò then chốt, không chỉ trong hoàn thiện chính sách mà quan trọng hơn là hoàn thiện phương thức thực thi, với thái độ thân thiện, chia sẻ và xử lý linh hoạt các tình huống cụ thể.

Đối thoại giữa cơ quan thuế, hải quan với cộng đồng doanh nghiệp thông qua VCCI là một hình thức tiêu biểu. Vì vậy, chúng tôi kỳ vọng hoạt động này được duy trì thường xuyên, bài bản và có kế hoạch hợp tác dài hạn.

Sở dĩ cần dài hạn bởi hiện nay Việt Nam có khoảng 1 triệu doanh nghiệp và khoảng 5 triệu hộ kinh doanh, dẫn đến số lượng thắc mắc liên quan đến chính sách thuế, hải quan là rất lớn và diễn ra thường xuyên quanh năm. Do đó, cần có chiến lược và kế hoạch chủ động, giúp các cơ quan Thuế, Hải quan có thể tiếp cận sớm, xử lý từ đầu những vấn đề cần sự hỗ trợ, phối hợp từ bên ngoài, nhằm tiết kiệm thời gian và nguồn lực cho nhiều bên.

Phóng viên: Trong bối cảnh đó, theo ông, các doanh nhân đang kỳ vọng gì vào môi trường đầu tư – kinh doanh trong thời gian tới?

Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng: Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân đã xác lập rõ vị thế và vai trò của khu vực kinh tế tư nhân trong hệ thống kinh tế – chính trị – xã hội của đất nước, coi đây là một trong những động lực quan trọng nhất của phát triển kinh tế – xã hội. Điều này không chỉ nói về cộng đồng doanh nghiệp nói chung, mà còn là sự thừa nhận đầy đủ vai trò của doanh nhân với tư cách là người tham gia, người thực hiện và người đóng góp trực tiếp cho tăng trưởng và phát triển kinh tế.

Vì thế, các doanh nhân kỳ vọng hệ thống thể chế sẽ ngày càng làm rõ, xác nhận và luật hóa vị thế của doanh nhân một cách minh bạch, rõ ràng hơn. Điều đó nhằm tạo dựng niềm tin và sự tự tin để họ mạnh dạn đầu tư, bỏ vốn kinh doanh, tìm kiếm lợi nhuận và được bảo đảm quyền tự do kinh doanh hợp pháp.

Một mong muốn khác là nguồn vốn, bởi khi chi phí vốn ở mức thấp, doanh nhân có thêm động lực đầu tư. Các cơ hội từ việc hình thành trung tâm tài chính quốc tế, nâng hạng thị trường chứng khoán, huy động các nguồn vốn tài chính xanh, cùng với hệ thống các thể chế tài chính ngày càng đa dạng như quỹ bảo lãnh, quỹ hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, các quỹ đầu tư và nguồn vốn nhàn rỗi trong xã hội đều là những kênh mà doanh nhân mong muốn được tiếp cận để có nguồn vốn chi phí thấp, phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh hiệu quả.

Cuối cùng, một yếu tố không thể thiếu là nguồn nhân lực. Doanh nhân luôn cần một thị trường lao động chất lượng cao, gắn với hệ thống đào tạo và việc hình thành thị trường nhân lực quản lý chuyên nghiệp, phù hợp.

Phóng viên: Trước những cải cách và định hướng hiện nay, ông cho rằng doanh nghiệp cần làm gì để tận dụng tốt hơn các chính sách hỗ trợ và cơ hội tăng trưởng?

Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng: Tôi cho rằng doanh nghiệp không nên chỉ chờ đợi sự hỗ trợ, mà phải chủ động. Đường hướng chính sách hiện nay đã khá rõ: ưu tiên các lĩnh vực sản xuất có giá trị gia tăng cao, công nghệ cao, kinh tế xanh, kinh tế số, năng lượng sạch. Những doanh nghiệp đi đúng định hướng này sẽ có nhiều cơ hội tiếp cận ưu đãi về đất đai, tín dụng, thuế và các chương trình hỗ trợ khác.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần nâng cao năng lực quản trị, minh bạch tài chính, tuân thủ pháp luật. Khi môi trường cạnh tranh ngày càng bình đẳng và minh bạch, những doanh nghiệp làm ăn bài bản, dài hạn sẽ có lợi thế. Việc tham gia đối thoại chính sách, thông qua các tổ chức đại diện như VCCI, cũng rất quan trọng để tiếng nói của doanh nghiệp được phản ánh đầy đủ, kịp thời tới cơ quan quản lý.

Phóng viên: Với trách nhiệm là tổ chức đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp, xin ông cho biết, VCCI sẽ ưu tiên những gì để hỗ trợ tăng trưởng trong giai đoạn 2026–2030?

Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng: VCCI xác định rõ sứ mệnh của mình là đồng hành và hỗ trợ doanh nghiệp một cách chủ động. VCCI luôn khuyến nghị doanh nghiệp không nên chờ đợi, bởi định hướng chính sách đã rất rõ ràng, được các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước như Tổng Bí thư, Thủ tướng Chính phủ nhấn mạnh nhiều lần.

Ngoài ra, VCCI sẽ tập trung tìm kiếm và kết nối các cơ hội hợp tác đầu tư, đặc biệt là với các nhà đầu tư lớn trong những lĩnh vực mà Nhà nước và Chính phủ có định hướng ưu tiên. Vì vậy, VCCI mong muốn phối hợp chặt chẽ với các cơ quan được giao nhiệm vụ hỗ trợ doanh nghiệp như Bộ Tài chính, Bộ Công Thương… để nâng cao hiệu quả hỗ trợ doanh nghiệp.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn những chia sẻ của ông!