Cơ hội mở rộng thị trường
Trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh mẽ, thương mại điện tử đang trở thành kênh tiêu thụ quan trọng, thậm chí mang tính quyết định đối với nhiều ngành hàng. Với nhóm sản phẩm đặc sản địa phương, thực tế cho thấy, nhiều mặt hàng đã nhanh chóng tận dụng nền tảng số để mở rộng thị trường. Các sản phẩm như điều, chè, trái cây tươi, hay các sản phẩm OCOP đã có mặt trên các sàn thương mại điện tử lớn, tiếp cận người tiêu dùng trên phạm vi toàn quốc, thậm chí vươn ra thị trường quốc tế. Tuy nhiên, vẫn còn không ít thách thức về chất lượng, tiêu chuẩn hóa và năng lực vận hành.
Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, ông Đặng Ngọc Vượng, Phó Giám đốc Công ty Chế biến điều và nông sản Vegetexco - Chi nhánh Tổng công ty Rau quả, Nông sản cho rằng, thương mại điện tử mở ra cơ hội rất lớn cho ngành nông sản, đặc biệt là các sản phẩm có giá trị gia tăng như điều chế biến. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh: “Không phải cứ đưa sản phẩm lên sàn là bán được. Điều kiện tiên quyết vẫn là chất lượng ổn định, bao bì phù hợp vận chuyển và đặc biệt là khả năng đáp ứng đơn hàng lớn, liên tục”.
Theo ông Vượng, một trong những điểm nghẽn lớn nhất của đặc sản địa phương là tính “không đồng đều” từ chất lượng nguyên liệu đến quy cách đóng gói. Điều này khiến sản phẩm khó xây dựng thương hiệu lâu dài trên môi trường số, nơi người tiêu dùng dễ dàng so sánh và đánh giá.
Đặc sản địa phương đang mở rộng thị trường qua thương mại điện tử. Ảnh minh họa
Với các hợp tác xã địa phương, ông Tống Văn Viện, Chủ tịch kiêm Giám đốc Hợp tác xã nông sản Phú Lương cũng thẳng thắn nhìn nhận, thương mại điện tử không phải “cây đũa thần”. “Sản phẩm chè, bún - phở khô và gạo của chúng tôi đã có thương hiệu, nhưng khi đưa lên sàn, chúng tôi phải học lại từ đầu từ cách chụp ảnh, viết mô tả, đến việc xử lý đơn hàng, phản hồi khách. Nếu không có sự hỗ trợ ban đầu, rất khó để bà con tự làm”, ông Viện chia sẻ.
Thực tế, nhiều hợp tác xã, hộ sản xuất vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận công nghệ, thiếu kỹ năng số và nguồn lực để duy trì hoạt động bán hàng trực tuyến. Không ít trường hợp “lên sàn cho có”, nhưng không phát sinh đơn hàng đáng kể do thiếu chiến lược vận hành.
Một vấn đề khác là logistics - yếu tố mang tính sống còn đối với đặc sản, đặc biệt là nông sản tươi. Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, ông Trần Cao Tiên, Giám đốc Hợp tác xã kinh doanh dịch vụ Xuân Hải cho biết: “Chi phí vận chuyển hiện nay vẫn là rào cản lớn. Sản phẩm nho, táo của chúng tôi là mặt hàng dễ hư hỏng, yêu cầu bảo quản lạnh, đóng gói kỹ. Nếu vận chuyển xa, chi phí đội lên rất cao, ảnh hưởng trực tiếp đến giá bán và khả năng cạnh tranh”.
Theo ông Tiên, ngoài chi phí, vấn đề thời gian giao hàng cũng ảnh hưởng lớn đến trải nghiệm khách hàng. “Nếu giao chậm hoặc chất lượng không đảm bảo khi đến tay người tiêu dùng, rất khó giữ được uy tín trên sàn”, ông nói.
Cần hệ sinh thái hỗ trợ bài bản và đúng trọng tâm
Nhận diện rõ những rào cản trong việc đưa đặc sản địa phương lên môi trường số, Bộ Công Thương đang xây dựng Kế hoạch phát triển thương mại điện tử khu vực biên giới, miền núi giai đoạn 2027 - 2030. Đây được xem là bước đi mang tính chiến lược, nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng của các vùng còn nhiều dư địa nhưng chưa được phát huy đúng mức.
Theo định hướng của Kế hoạch, khu vực biên giới, miền núi là nơi tập trung nhiều sản phẩm nông sản, đặc sản, sản phẩm OCOP, dược liệu và hàng thủ công bản địa. Tuy nhiên, những lợi thế này lại chưa được chuyển hóa thành giá trị kinh tế tương xứng do hạn chế về hạ tầng số, kỹ năng số, logistics, đóng gói, truy xuất nguồn gốc và khả năng tiếp cận thị trường trực tuyến.
Điểm đáng chú ý của kế hoạch là cách tiếp cận đúng địa bàn, đúng sản phẩm, đúng chủ thể. Thay vì triển khai dàn trải, kế hoạch hướng tới tổ chức theo cụm xã, cụm sản phẩm, gắn với mùa vụ cụ thể. Điều này giúp tối ưu nguồn lực và tạo ra hiệu ứng lan tỏa trong từng khu vực.
Bên cạnh đó, việc hình thành các điểm hỗ trợ thương mại điện tử tại chỗ được kỳ vọng sẽ giải quyết bài toán “thiếu người dẫn đường” cho bà con. Tại đây, người dân và hợp tác xã có thể được hỗ trợ từ khâu xây dựng hồ sơ số sản phẩm, chụp ảnh, viết nội dung, đến kết nối với các nền tảng thương mại điện tử, đơn vị logistics và thanh toán.
Một trong những điểm đổi mới quan trọng là lấy kết quả thực tế - đơn hàng, doanh thu, thu nhập của người dân làm thước đo hiệu quả. Điều này cho thấy sự chuyển dịch từ tư duy “triển khai hoạt động” sang “đánh giá kết quả”, đảm bảo các chương trình hỗ trợ đi vào thực chất.
Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) đang xây dựng Kế hoạch phát triển thương mại điện tử khu vực biên giới, miền núi giai đoạn 2027 - 2030.
Trên thực tế, thời gian qua, Bộ Công Thương đã tổ chức nhiều chương trình tập huấn, hội nghị nhằm nâng cao kỹ năng số cho người dân và doanh nghiệp địa phương. Tuy nhiên, việc đào tạo cần gắn với thực hành và có sự đồng hành dài hạn của doanh nghiệp, thay vì chỉ dừng ở các khóa học ngắn hạn.
Chia sẻ sau khi tham gia một khóa tập huấn về kỹ năng tham gia thương mại điện tử do Bộ Công Thương tổ chức tại địa phương, chị Nguyễn Thị Hòa, đại diện một cơ sở sản xuất miến tại tỉnh Thái Nguyên cho biết: “Trước đây, chúng tôi chỉ quen bán qua thương lái. Sau khóa học, chúng tôi biết cách chụp ảnh sản phẩm, viết mô tả rõ ràng hơn và đặc biệt là hiểu cách vận hành gian hàng. Những đơn hàng đầu tiên tuy chưa nhiều nhưng giúp chúng tôi tự tin hơn rất nhiều”.
Tương tự, chị Dương Thu Trang, thành viên một hợp tác xã chế biến thực phẩm tại tỉnh Thái Nguyên cho rằng, điều quan trọng nhất từ các chương trình đào tạo là thay đổi tư duy. "Trước kia chúng tôi nghĩ bán online là việc của người trẻ, của doanh nghiệp lớn. Nhưng khi được hướng dẫn cụ thể, chúng tôi nhận ra nếu biết cách làm, sản phẩm của mình hoàn toàn có thể tiếp cận khách hàng ở xa, thậm chí là xuất khẩu", chị Trang nói với phóng viên Báo Công Thương.
Thương mại điện tử là một công cụ và chỉ phát huy hiệu quả khi được đặt trong một hệ sinh thái đầy đủ. Với đặc sản địa phương, không chỉ cần sản phẩm tốt, mà còn cần cách làm bài bản, sự hỗ trợ đúng trọng tâm và sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan.
