Trung bình có 13 điểm bán thuốc lá quanh mỗi trường học tại các đô thị lớn

Toàn cảnh Hội thảo truyền thông chính sách của Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, do Bộ Y tế tổ chức ngày 27/02/2026. Ảnh: Hoàng Nam

Theo Cục Quản lý Khám, chữa bệnh - Bộ Y tế, báo cáo tổng kết 13 năm thi hành Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, cho thấy, nhờ có nhiều nỗ lực trong công tác phòng, chống tác hại thuốc lá, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điếu thông thường trong nam giới trưởng thành giảm, đồng thời tỷ lệ phơi nhiễm với khói thuốc thụ động cũng giảm đáng kể cả ở các hộ gia đình, nơi công cộng và nơi làm việc. Đây là những kết quả rất đáng khích lệ trong công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá. Tuy nhiên, những thành tựu này có nguy cơ bị phá bỏ bởi việc gia tăng tỷ lệ sử dụng thuốc lá mới (chủ yếu là thuốc lá điện tử (TLĐT), thuốc lá nung nóng (TLNN)), đặc biệt là trong giới trẻ.

Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá chưa có quy định cụ thể về khái niệm “Thuốc lá điện tử”, “Thuốc lá nung nóng” và quy định cấm đối với 02 sản phẩm này. Trong khi Nghị quyết số 173/2024/QH15 đã cấm toàn diện thuốc lá điện tử (TLĐT), thuốc lá nung nóng (TLNN) và cấm toàn diện “chất gây nghiện, gây hại cho sức khỏe của con người”. Luật đầu tư đã cấm kinh doanh TLĐT, TLNN.

Bảo vệ sức khỏe nhân dân là ưu tiên cao nhất

Phát biểu khai mạc tại Hội nghị, Ông Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế, Chủ tịch Hội đồng Y khoa Quốc gia, cho biết, Hiện nay, Việt Nam có khoảng 15,8 triệu người hút thuốc. Tỷ lệ hút thuốc ở người trưởng thành là 20,8%, trong đó nam giới chiếm 41,1%. Mỗi năm, thuốc lá gây ra hơn 100.000 ca tử vong. Gánh nặng kinh tế do thuốc lá ước tính 108.700 tỷ đồng năm 2022, tương đương 1,14% GDP, nếu tính cả tổn thất môi trường, con số vượt quá 2% GDP mỗi năm. Đó không chỉ là câu chuyện của y tế, mà là vấn đề của phát triển quốc gia.

Thực tiễn giám sát cho thấy tình trạng vi phạm quy định về bán và trưng bày thuốc lá vẫn còn phổ biến. Trung bình có 13 điểm bán thuốc lá quanh mỗi trường học tại các đô thị lớn, kinh nghiệm quốc tế cho thấy đã có 59 quốc gia cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán, và các quốc gia áp dụng biện pháp này có tỷ lệ hút thuốc ở người lớn thấp hơn khoảng 7% so với quốc gia không áp dụng – Thứ trưởng Bộ Y tế cho biết thêm.

Dự án Luật sửa đổi lần này tập trung vào hai nhóm chính sách trọng tâm: Thứ nhất, Cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá mới khác; Thứ hai, Cấm cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức.

Quan điểm của chúng ta rất rõ ràng: bảo vệ sức khỏe nhân dân là ưu tiên cao nhất. Bảo vệ trẻ em, phụ nữ và các nhóm dễ bị tổn thương là trách nhiệm không thể trì hoãn. Quyền được sống, học tập và làm việc trong môi trường không khói thuốc phải được đặt ở vị trí trung tâm của mọi quyết sách.

Hội thảo hôm nay, không chỉ là một bước trong quy trình pháp lý. Đây là diễn đàn đối thoại chính sách. Bộ Y tế mong muốn lắng nghe các ý kiến đa chiều, thẳng thắn, khoa học và xây dựng, để khi trình Chính phủ và Quốc hội, dự án Luật thực sự đạt được tính khả thi cao nhất, đồng bộ nhất và hiệu quả nhất.

Tôi tin tưởng rằng với sự đồng hành của các cơ quan thuộc Quốc hội, Chính phủ, các bộ ngành, các tổ chức quốc tế và toàn xã hội, chúng ta sẽ xây dựng được một khuôn khổ pháp lý đủ mạnh để giảm mạnh tỷ lệ sử dụng thuốc lá, ngăn chặn các sản phẩm thuốc lá mới, và tiến tới một Việt Nam khỏe mạnh hơn, bền vững hơn - Ông Trần Văn Thuấn nói.

Theo bà Đỗ Thị Lan, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá nhằm Hoàn thiện khung pháp lý về phòng, chống tác hại của thuốc lá, bảo đảm thể chế hóa đầy đủ chủ trương, đường lối của Đảng, thống nhất, đồng bộ với hệ thống pháp luật và phù hợp với bối cảnh thực tiễn; bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khoẻ nhân dân; giảm tỷ lệ tử vong, giảm gánh nặng bệnh tật, góp phần giảm chi phí y tế, bảo vệ môi trường và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Thông qua Hội thảo hôm nay, chúng tôi rất mong muốn được lắng nghe các chuyên gia, nhà khoa học, đại diện cho các tổ chức quốc tế chia sẻ thông tin, truyền đạt các kinh nghiệm của pháp luật quốc tế, của các nước trên thế giới trong việc quy định cấm đối với TLĐT, TLNN, thuốc lá mới … đang được thực hiện ra sao, phạm vi và cách thức như thế nào… từ đó đưa ra những khuyến cáo đến những nhà hoạch định chính sách để từng bước hoàn thiện khung pháp lý về phòng, chống tác hại của thuốc lá - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội.

Thuốc lá là sản phẩm rất độc hại

Chia sẻ tại Hội nghị, ông Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm chống độc, Bệnh viện Bạch Mai, thuốc lá là sản phẩm cực kỳ độc hại, về bản chất, khói thuốc lá với khói của động cơ diezel đều độc hại như nhau. Trong khi nhiều người sẵn sàng chi rất nhiều tiền đề chăm sóc và bảo vệ cho sức khỏe bản thân và gia đình; nhưng lại thường xuyên đưa điếu thuốc lên miệng hút, bản thân và những người xung quanh trực tiếp hít khói thuốc, có khác nào kéo ống xả của động cơ lại gần để hít đâu.

 Ông Nguyễn Tuấn Lâm, đại diện Tổ chức Y tế thế giới tại Việt Nam, khuyến nghị, Việt Nam cần đưa quy định cấm một cách toàn diện đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh, quảng cáo, tàng trữ, sử dụng, chứa chấp TLĐT, TLNN, thuốc lá mới khác vào Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Hiện nay, còn có khoảng trống trong các quy định về thuốc lá điện tử, bởi các quy định cấm mới chỉ nêu về TLĐT, TLNN, mà chưa quy định về các cấu phần trong các sản phẩm đó, do đó, cần bổ sung quy định cấm sản xuất, buôn bán linh kiện, cấu phần của TLĐT, TLNN, và thuốc lá mới khác; tập trung vào ngăn chặn nguồn cung, ngăn việc nhập lậu, buôn bán và quảng cáo TLĐT, TLNN, hơn là xử phạt cá nhân; ưu tiên xử lý việc bán sản phẩm quan trường học và trên môi trường mạng. Đặc biệt cần ngăn chặn buôn bán và quảng cáo trên mạng; có sự quan tâm và ưu tiên của các lực lượng chức năng, đặc biệt là của công an, quản lý thị trường nhằm ngăn chặn, xử lý việc nhập lậu, buôn bán các sản phẩm đã bị cấm này - Đại diện Tổ chức Y tế thế giới tại Việt Nam khuyến nghị.

Theo bà Đoàn Thu Huyền, Giám đốc Quốc gia, Tổ chức Chiến dịch vì Trẻ em không thuốc lá, Hoa Kỳ, kết quả khảo sát giá bán lẻ thuốc lá năm 2025 với 424 cửa hàng thuốc lá tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, cho thấy, hầu hết các cửa hàng đều không treo biển cấm bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi (theo Khoản 1b, Điều 25, Luật PCTHTL 2012.

Mặc dù bị cấm quảng cáo, khuyến mại thuốc lá; tiếp thị thuốc lá trực tiếp tới người tiêu dùng dưới mọi hình thức (Khoản 2, Điều 9, Luật PCTHTL 2012), vẫn còn 12% các cửa hàng treo biển quảng cáo các sản phẩm thuốc lá bên ngoài cửa hàng.

Khảo sát về tình hình bán, quảng cáo và trưng bày thuốc lá quanh 240 trường học tại Hà Nội và TP.Hồ Chí Minh, cho thấy, trong phạm vi bán kính 100m, xung quanh trường học, các điểm bán thuốc lá xuất hiện dày đặc. Trung bình có 13 điểm bán lẻ thuốc lá xung quanh mỗi trường.

Việc quy định về cấm trưng bày thuốc lá chỉ là một trong những chính sách hiệu quả trong trong tổng thể chính sách phòng chống tác hại của thuốc lá, và cần phải thực thi đồng bộ với các chính sách khác thì mới đạt được hiểu quả - bà Đoàn Thu Huyền khuyến nghị.