Luật Đất đai (sửa đổi): Linh hoạt nhưng phải cụ thể các tiêu chí

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, sáng 29/10, tại Nhà Quốc hội, dưới sự chủ trì của Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Đất đai (sửa đổi).

Tham gia thảo luận, nhiều đại biểu thống nhất với quan điểm xây dựng Luật xác định quản lý đất đai theo chức năng là tài nguyên, tài sản, nguồn lực cả về diện tích, chất lượng và không gian sử dụng; bảo đảm nhất quán, ổn định, kế thừa và phát triển các quy định đã qua kiểm chứng thực tiễn.

Kiểm chứng tỷ lệ 75% trước khi thu hồi phần đất còn lại

Cơ bản đồng tình với dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) và báo cáo tiếp thu, giải trình, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Quảng Ninh) cho rằng, đây là những giải pháp nhằm tháo gỡ vướng mắc, khơi thông nguồn lực đất đai và đáp ứng yêu cầu tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp.

Góp ý về điểm i khoản 4 Điều 34, đại biểu đề nghị làm rõ điều kiện và phương pháp thực hiện việc cho phép thu hồi phần đất còn lại của dự án khi hết thời hạn nhận chuyển quyền (hoặc thời gian đã gia hạn) mà chủ đầu tư đã nhận chuyển nhượng trên 75% diện tích hoặc trên 75% số người sử dụng đất. Cùng với đó là việc trả chênh lệch khi tiền bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thấp hơn bình quân giá đất đã thỏa thuận tại khoản 3 Điều 42.

Về bảng giá đất và hệ số điều chỉnh tại Điều 75, đại biểu cho rằng, vấn đề còn lại là chất lượng dữ liệu và giới hạn của căn cứ điều chỉnh. Bảng giá, hệ số điều chỉnh được dùng cả để xác định khoản thu và tính tiền bồi thường, trong khi cụm từ "do yêu cầu quản lý nhà nước về đất đai và quản lý giá đất phù hợp với mục tiêu phát triển trong từng thời kỳ" tại khoản 5 còn rộng.

"Nếu thiếu tiêu chí chứng minh và công khai tác động, cùng một loại đất có thể được điều chỉnh theo nhu cầu cân đối ngân sách, làm giảm khả năng dự báo của người dân và doanh nghiệp", đại biểu nêu.

Đại biểu đề nghị quy định việc điều chỉnh phải dựa trên biến động có thể kiểm chứng về giá và các yếu tố hình thành giá; trường hợp điều chỉnh theo yêu cầu quản lý phải giải trình mục tiêu, căn cứ và phạm vi tác động. Chính phủ cần quy định ngưỡng biến động phải điều chỉnh, tránh mỗi địa phương áp dụng một ngưỡng tùy nghi.

Đề nghị luật hóa yêu cầu bắt buộc công chứng

Cùng góp ý cho dự thảo luật, đại biểu Đỗ Thị Việt Hà (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Bắc Ninh) cho rằng, về cơ bản dự thảo đã bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với pháp luật hiện hành. Tuy nhiên, qua nghiên cứu, dự thảo vẫn còn một số nội dung chưa thống nhất, nên đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát kỹ lưỡng.

Về giao dịch thực hiện quyền sử dụng đất phải công chứng, khoản 4 Điều 21 dự thảo Luật đang giao Chính phủ quy định. Theo đại biểu, giải trình của cơ quan soạn thảo "chưa thực sự thuyết phục", chưa có lập luận rõ về cơ sở lý luận, pháp lý, thực tiễn; nếu quy định như vậy sẽ không phù hợp với Bộ luật Dân sự, không thống nhất với Luật Công chứng, Luật Nhà ở và Luật Kinh doanh bất động sản đang được trình tại kỳ họp này. Đại biểu đề nghị, quy định ngay tại Luật các giao dịch về quyền sử dụng đất bắt buộc phải công chứng.

Đại biểu cũng đề nghị rà soát, quy định rõ hơn trường hợp, điều kiện, tiêu chí của từng hình thức tiếp cận đất đai tại các Điều 55, 56 và 57 của dự thảo Luật.

Về nhận chuyển quyền sử dụng đất (Điều 58) để thực hiện dự án phát triển kinh tế - xã hội, đại biểu đề nghị thống nhất phương án trình Quốc hội; đánh giá kỹ việc thực hiện Nghị quyết số 171/2024/QH15, nếu đủ cơ sở thì luật hóa ngay, nếu chưa thì tiếp tục thực hiện theo pháp luật hiện hành và Nghị quyết đã có.

Không trao quyền lựa chọn cơ chế pháp luật mà thiếu tiêu chí kiểm soát

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng) tập trung vào các quy định chuyển tiếp tại Điều 110 và Điều 111. Theo đại biểu, việc chuyển tiếp không chỉ ảnh hưởng đến tiến độ dự án mà còn tác động trực tiếp đến quyền lợi người dân, nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp và nguồn thu ngân sách.

Dự thảo cho phép UBND cấp tỉnh, trong trường hợp cần thiết, lựa chọn áp dụng một trong nhiều hệ thống quy định qua các thời kỳ đối với phần diện tích chưa được phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư (khoản 2 Điều 110); lựa chọn giữa thực hiện phương án đã phê duyệt hoặc lập lại phương án theo Luật mới (khoản 3 Điều 110); lựa chọn phương pháp xác định giá đất với phần diện tích chưa giao, cho thuê trong dự án thực hiện theo tiến độ (khoản 2 Điều 111).

Tuy nhiên, theo đại biểu, sự linh hoạt trong tổ chức thực hiện pháp luật phải được đặt trong những giới hạn pháp lý rõ ràng. Nếu không có tiêu chí thống nhất, cùng một dự án, người dân bị thu hồi đất ở các thời điểm khác nhau có thể được áp dụng cơ chế bồi thường khác nhau; các dự án tương tự có thể bị xác định nghĩa vụ tài chính theo phương pháp khác nhau.

"Một cơ chế được thiết kế để tháo gỡ khó khăn có thể lại làm phát sinh sự thiếu thống nhất trong áp dụng pháp luật, thậm chí tạo ra nguy cơ khiếu kiện và những bất bình đẳng mới", đại biểu nói.

Đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc, tiêu chí lựa chọn pháp luật áp dụng. Với bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, phương án được chọn không được làm giảm quyền lợi đã xác lập hợp pháp của người dân, các trường hợp tương tự phải giải quyết theo tiêu chí thống nhất.

Với nghĩa vụ tài chính, cần rõ căn cứ lựa chọn phương pháp định giá, thời điểm xác định nghĩa vụ và trách nhiệm công khai, giải trình. "Luật có thể trao quyền chủ động cho địa phương, nhưng không nên trao quyền lựa chọn giữa các cơ chế pháp luật khác nhau mà thiếu những tiêu chí kiểm soát cụ thể", đại biểu khẳng định.

Về hỗ trợ, tái định cư và phục hồi sinh kế (Điều 46, 47, 48), đại biểu ghi nhận dự thảo đã quan tâm hơn đến ổn định đời sống người có đất bị thu hồi, song cần làm rõ trách nhiệm bảo đảm kết quả thực hiện chính sách, thay vì chỉ dừng ở các hình thức hỗ trợ.

Chiều nay, 29/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa. Bộ trưởng Bộ Tài chính phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu.