Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu: Xuất xứ hàng hóa góp phần phòng, chống gian lận, bảo vệ thị trường

Năm 2025, kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam lần đầu tiên chạm mốc 930 tỷ USD, khẳng định vai trò trụ cột của hoạt động thương mại trong tăng trưởng kinh tế và hội nhập quốc tế. Trong bối cảnh các thị trường toàn cầu tiếp tục biến động, yêu cầu về nâng cao năng lực cạnh tranh, đa dạng hóa thị trường và tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do ngày càng trở nên cấp thiết. 

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Trần Thanh Hải - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) đã chia sẻ những bài học kinh nghiệm quan trọng từ thực tiễn điều hành, đồng thời làm rõ các định hướng, giải pháp trọng tâm nhằm thúc đẩy xuất khẩu và hỗ trợ doanh nghiệp trong năm 2026.

- Với kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 930 tỷ USD, theo ông đâu là những bài học kinh nghiệm quan trọng nhất đối với Cục Xuất nhập khẩu?

Phó Cục trưởng Trần Thanh Hải: Có thể nói, kim ngạch 930 tỷ USD là một kỷ lục mà chúng ta đã đạt được cho đến thời điểm này. Trong thành tích chung đó có sự đóng góp của Cục Xuất nhập khẩu và chúng tôi cũng rút ra được một số bài học quan trọng.

Trước hết, đó là việc quán triệt sâu sắc các tư tưởng chỉ đạo của Đảng và Nhà nước trong công tác phát triển ngành Công Thương nói chung và phát triển xuất nhập khẩu nói riêng. Đặc biệt là xây dựng hệ thống chính sách, pháp luật và các cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp tạo nguồn hàng. Song song với đó là việc mở rộng thị trường, hỗ trợ doanh nghiệp trong hoạt động xúc tiến thương mại, cũng như bảo vệ doanh nghiệp thông qua các biện pháp phòng vệ thương mại.

Đặc biệt, việc ký kết các hiệp định thương mại tự do và tận dụng hiệu quả các ưu đãi từ các hiệp định này là yếu tố hết sức quan trọng. Bên cạnh đó, chúng ta cũng khai thác tốt các kênh như thương mại điện tử và các hình thức xúc tiến thương mại khác để giúp doanh nghiệp tăng trưởng hoạt động xuất nhập khẩu trong thời gian qua.

- Trên nền tảng những kết quả đã đạt được, theo ông, những mặt hàng xuất khẩu nào của Việt Nam đang sở hữu thế mạnh và còn nhiều tiềm năng tăng trưởng trong năm 2026?

Phó Cục trưởng Trần Thanh Hải: Hiện nay, những mặt hàng chủ lực mà chúng ta đang có thế mạnh là nhóm hàng điện tử, điện máy, điện thoại, máy tính bảng, máy móc, phương tiện vận tải. Đây là những nhóm hàng có kim ngạch cao và tốc độ tăng trưởng tốt trong thời gian vừa qua. Tiếp theo là các mặt hàng như dệt may, da giày và đồ gỗ. Đây là những nhóm hàng hướng đến các phân khúc người tiêu dùng cụ thể và đã đạt được kim ngạch xuất khẩu rất ấn tượng.

Ngoài ra, các ngành hàng khác như hóa chất, sắt thép và các mặt hàng nông sản như tôm, cà phê, trái cây cũng đều là những nhóm hàng lớn và liên tục duy trì được tốc độ tăng trưởng xuất khẩu.

- Việc đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc và chứng nhận xuất xứ hàng hóa hiện đang được triển khai ra sao và đây có phải là lợi thế để hàng Việt đứng vững trên thị trường quốc tế?

Phó Cục trưởng Trần Thanh Hải: Xuất xứ hàng hóa là một khâu rất quan trọng để giúp doanh nghiệp tận dụng được các ưu đãi từ các hiệp định thương mại tự do. Trong thời gian vừa qua, Bộ Công Thương đã triển khai hệ thống các tổ chức cấp giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa.

Hiện nay, việc cấp giấy chứng nhận đã được phân cấp về 34 tỉnh, thành phố. Với việc phân cấp và mở rộng các đầu mối hỗ trợ doanh nghiệp như vậy, doanh nghiệp sẽ thuận lợi hơn trong việc đề nghị cấp giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa, qua đó chứng minh được việc đáp ứng các điều kiện của các hiệp định thương mại tự do và đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu.

Bên cạnh đó, công tác xuất xứ hàng hóa còn có nhiệm vụ rất quan trọng là phòng, chống gian lận xuất xứ, cũng như bảo vệ sản xuất trong nước. Chỉ những hàng hóa đáp ứng đủ tiêu chí xuất xứ mới được hưởng ưu đãi thuế khi nhập khẩu vào Việt Nam.

- Bước sang năm 2026, Cục Xuất nhập khẩu kỳ vọng gì đối với việc đa dạng hóa thị trường, tận dụng các FTA và nâng cao năng lực cạnh tranh cho hàng hóa Việt Nam, thưa ông?

Phó Cục trưởng Trần Thanh Hải: Năm 2026 đặt ra mục tiêu hết sức thách thức, khi Quốc hội giao chỉ tiêu tăng trưởng ở mức hai con số. Do đó, việc đa dạng hóa thị trường sẽ là một giải pháp trọng yếu.

Chúng ta tiếp tục đàm phán để ký kết các hiệp định thương mại tự do, đặc biệt với những khu vực còn khá mới đối với doanh nghiệp Việt Nam như Trung Đông, châu Phi và Mỹ Latinh. Đây đều là những khu vực mà hiện nay Bộ Công Thương đang xúc tiến cụ thể để tiến tới ký kết các hiệp định thương mại tự do trong thời gian tới. Ví dụ như với các thị trường Pakistan hay khối Mercosur, chúng tôi kỳ vọng trong thời gian sắp tới sẽ chính thức bước vào đàm phán và nhanh chóng ký kết hiệp định thương mại tự do.

- Thưa ông, trước mục tiêu tăng trưởng hai con số theo Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Cục Xuất nhập khẩu đã có những giải pháp cụ thể nào nhằm mở rộng thị trường và củng cố niềm tin cho cộng đồng doanh nghiệp?

Phó Cục trưởng Trần Thanh Hải: Đối với Cục Xuất nhập khẩu, trước hết là công tác xây dựng chính sách và hoàn thiện cơ chế, pháp luật, tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho doanh nghiệp mở rộng hoạt động xuất khẩu, đồng thời nhập khẩu nguyên liệu và trang thiết bị cần thiết để đẩy mạnh sản xuất phục vụ xuất khẩu. Bên cạnh đó, công tác hỗ trợ doanh nghiệp, bao gồm hỗ trợ thông tin, hỗ trợ nâng cao năng lực và hỗ trợ về thị trường, cũng là một trọng tâm mà Cục Xuất nhập khẩu hướng đến trong năm 2026.

Ngoài ra, các hoạt động như đẩy mạnh thương mại biên giới, hoàn thiện nền tảng logistics và các cơ chế kiểm soát thương mại chính ngạch cũng sẽ là những nội dung quan trọng mà Cục Xuất nhập khẩu dành nhiều thời gian để thúc đẩy trong thời gian tới.

Với những kết quả đạt được cùng các giải pháp đồng bộ từ hoàn thiện chính sách, mở rộng thị trường đến hỗ trợ doanh nghiệp và nâng cao năng lực cạnh tranh, Cục Xuất nhập khẩu đang từng bước tạo nền tảng vững chắc cho hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam trong giai đoạn tới. Trước mục tiêu tăng trưởng hai con số theo Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, việc tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do, đẩy mạnh đa dạng hóa thị trường và củng cố niềm tin cho doanh nghiệp sẽ tiếp tục là những trụ cột quan trọng, góp phần đưa hàng hóa Việt Nam khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế.

Xin cảm ơn những chia sẻ của ông!