Phát huy thành tựu 40 năm đổi mới trong xây dựng cực tăng trưởng tầm quốc gia

Tăng cường khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo

Sau 40 năm thực hiện đường lối đổi mới của Đảng, Nghệ An đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, toàn diện, tạo nền tảng vững chắc để bước vào giai đoạn phát triển mới. Hội thảo khoa học với chủ đề “Nghệ An – phát huy thành tựu 40 năm đổi mới trong xây dựng cực tăng trưởng tầm quốc gia” được tổ chức nhằm đánh giá khách quan, toàn diện những thành tựu, hạn chế, nguyên nhân và bài học kinh nghiệm; đồng thời làm rõ những vấn đề lý luận, thực tiễn đặt ra đối với mục tiêu đưa tỉnh trở thành cực tăng trưởng tầm quốc gia.

Tại hội thảo, các đại biểu đã tập trung trao đổi, làm rõ các vấn đề thuộc 3 nhóm chủ đề chính: Luận cứ lý luận và thực tiễn về xây dựng Nghệ An trở thành cực tăng trưởng tầm quốc gia. Trong đó, làm rõ cơ sở lý luận; đánh giá toàn diện thành tựu 40 năm Đổi mới; phân tích vị trí địa kinh tế, địa chính trị, tiềm năng, lợi thế cạnh tranh, vai trò của Nghệ An trong không gian phát triển quốc gia, vùng Bắc Trung Bộ và hành lang kinh tế Đông - Tây; xác định các điều kiện cần và đủ để Nghệ An phát triển nhanh, bền vững.

Phân tích các quan điểm, mục tiêu, định hướng và các khâu đột phá chiến lược theo tinh thần Nghị quyết 39-NQ/TW, Văn kiện Đại hội XIV của Đảng và Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XX; đề xuất các mô hình phát triển mới (tăng trưởng xanh, kinh tế biển, logistics, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số...).

Trao đổi kinh nghiệm trong và ngoài nước; đề xuất cơ chế chính sách đặc thù, huy động nguồn lực, phát triển hạ tầng, nguồn nhân lực chất lượng cao; nâng cao hiệu quả xây dựng Đảng, hệ thống chính trị; đảm bảo quốc phòng, an ninh và ứng phó với thách thức an ninh phi truyền thống.

Nghệ An có lợi thế về quy mô dân số, vị trí địa kinh tế, hệ thống hạ tầng, công nghiệp, thu hút FDI, giáo dục và nguồn nhân lực. Giai đoạn 2021-2025, GRDP của tỉnh tăng bình quân khoảng 7,45%/năm; 6 tháng đầu năm 2026 tăng 9,65%, IIP tăng 23,01%, FDI đạt 2,41 tỷ USD. Tuy nhiên, các tham luận cho rằng, năng lực đổi mới sáng tạo, chất lượng nguồn nhân lực công nghệ cao, năng lực điều hành và mức độ số hóa kinh tế vẫn là những hạn chế cần được cải thiện.

Kết quả tính toán trên 11 tỉnh, thành có tiềm năng trở thành các cực tăng trưởng quốc gia và cấp vùng cho thấy, các chỉ số của Nghệ An còn ở mức thấp, được xác định có tiềm năng trở thành cực tăng trưởng cấp vùng. Để trở thành cực tăng trưởng quốc gia, Nghệ An cần lộ trình dài hạn, có bước đột phá, tập trung chủ yếu vào tăng GRDP và chỉ số đổi mới sáng tạo.

Các đại biểu đề xuất Nghệ An nghiên cứu, xây dựng các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tạo đột phá về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Trọng tâm là có chính sách ưu đãi về thuế, đất đai, hạ tầng đối với hoạt động nghiên cứu và phát triển; hình thành thị trường khoa học, công nghệ thông qua đặt hàng giải quyết các vấn đề của địa phương; triển khai cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với các công nghệ mới như AI, IoT trong nông nghiệp, y tế, giáo dục, du lịch, logistics; đồng thời tạo “luồng xanh” trong giải quyết thủ tục về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và đầu tư.

Về hạ tầng và không gian đổi mới sáng tạo, các đại biểu gợi ý thay mô hình trung tâm đổi mới sáng tạo bằng mô hình doanh nghiệp, thành lập công ty cổ phần hỗ trợ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo Nghệ An trong Trường Đại học Vinh, trong đó Nhà nước giữ phần vốn chi phối và sự tham gia của các doanh nghiệp công nghệ, trường đại học, viện nghiên cứu. Mô hình này hướng tới liên kết “Nhà nước - doanh nghiệp - trường đại học/viện nghiên cứu”, phát triển ươm tạo công nghệ, ươm tạo doanh nghiệp, huy động vốn và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Về nhân lực, cần phát triển STEM/STEAM theo chuẩn quốc tế, lựa chọn một trường đại học của Nghệ An đạt chuẩn quốc tế về STEM/STEAM; xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh về công nghệ chiến lược, sản phẩm chiến lược và những vấn đề lớn của địa phương; có chính sách thu hút, giữ chân nhân tài trong các lĩnh vực khoa học cơ bản, công nghệ số, AI, công nghệ sinh học, y tế và nông nghiệp.

Các đại biểu cũng đề xuất nâng cấp công nghiệp hỗ trợ, tăng tỷ lệ nội địa hóa trong chuỗi cung ứng của doanh nghiệp FDI; hỗ trợ doanh nghiệp trong tỉnh thay thế các sản phẩm nhập khẩu; thúc đẩy chuyển đổi số, nhà máy thông minh ứng dụng AI, robot và tự động hóa. Đồng thời, tập trung phát triển nông nghiệp công nghệ cao, chế biến sâu, logistics thông minh, kinh tế xanh, công nghệ môi trường, kinh tế tuần hoàn, công nghiệp văn hóa và du lịch dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh đó, Nghệ An cần phát triển thương mại hóa, xuất khẩu sản phẩm công nghệ, trước hết hướng tới thị trường Đông Nam Á, nhất là Lào và Campuchia; tăng cường liên kết với mạng lưới đổi mới sáng tạo khu vực Bắc Trung Bộ, Nam Trung Bộ; thu hút các dự án nghiên cứu và phát triển của các tập đoàn lớn, tham gia các chương trình khoa học, công nghệ cấp quốc gia và mở rộng hợp tác với các trung tâm nghiên cứu, trường đại học của Mỹ, châu Âu, Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc. Các đại biểu cũng gợi ý tổ chức thường niên Diễn đàn Cực tăng trưởng quốc gia dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo nhằm thu hút chuyên gia, doanh nghiệp, thúc đẩy hợp tác, thương mại và đầu tư.

Bài học phát triển của các địa phương và định hướng vận dụng cho Nghệ An

Tham luận tại hội thảo, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh Trương Thanh Nga trao đổi kinh nghiệm phát triển của Thành phố Hồ Chí Minh làm nguồn tham chiếu có giá trị để Nghệ An nghiên cứu, vận dụng phù hợp với điều kiện thực tiễn.

Đồng chí nhấn mạnh kinh nghiệm về đổi mới tư duy, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm; huy động nguồn lực xã hội; chuyển dịch cơ cấu gắn với khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và nhân lực chất lượng cao; tăng cường liên kết vùng; gắn tăng trưởng với tiến bộ, công bằng xã hội.

Đối với Nghệ An, Ban Thường vụ Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh đề xuất vận dụng có chọn lọc, tập trung điều tiết, san sẻ nguồn lực giữa các vùng; thu hút có chọn lọc nhà đầu tư chiến lược; thí điểm cơ chế, chính sách đặc thù tại đô thị Vinh mở rộng và Khu kinh tế Đông Nam mở rộng; nâng cao năng lực cán bộ cơ sở. Về dài hạn, tăng cường liên kết với các địa phương và Lào, đồng thời xây dựng nền tảng khoa học - công nghệ, nguồn nhân lực chất lượng cao, lấy Trường Đại học Vinh làm hạt nhân.

Tham luận tại Hội thảo, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hà Tĩnh Trần Bảo Hà cho rằng, quy hoạch tỉnh không chỉ là công cụ phân bổ không gian phát triển mà còn là cơ sở nhận diện, tổ chức và phát huy các động lực tăng trưởng mới.

Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hà Tĩnh, Nam Nghệ An - Bắc Hà Tĩnh là không gian liên kết lõi. Hai tỉnh cần chuyển từ hợp tác theo từng lĩnh vực sang phân công chức năng, kết nối hạ tầng, tổ chức chuỗi giá trị và hình thành các chương trình, dự án cụ thể. Liên kết có thể mở rộng theo chuỗi đô thị Vinh - Cửa Lò - Nghi Xuân - Hồng Lĩnh - Hà Tĩnh - Vũng Áng và các hành lang Đông - Tây, tập trung vào các chuỗi công nghiệp - logistics - cảng biển, du lịch liên tỉnh và nguồn nhân lực - dịch vụ.

Lãnh đạo tỉnh Hà Tĩnh đề xuất nghiên cứu cơ chế điều phối liên tỉnh; đồng bộ quy hoạch, ưu tiên hạ tầng kết nối; lấy doanh nghiệp và thị trường làm trung tâm; huy động nguồn lực, xử lý hài hòa lợi ích, chi phí; xây dựng lộ trình và bộ chỉ tiêu theo dõi kết quả liên kết. Trước mắt, hai tỉnh cùng tập trung huy động nguồn lực.

Ban Tổ chức Hội thảo nhận được 47 bài tham luận được chuẩn bị công phu, nghiêm túc. Phát biểu tổng kết, bế mạc Hội thảo, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Nghệ An Hoàng Nghĩa Hiếu nhấn mạnh, các ý kiến tại Hội thảo tập trung làm rõ 3 nhóm nội dung lớn. Mục tiêu đưa Nghệ An trở thành “cực tăng trưởng tầm quốc gia” được xác định không chỉ là một chỉ tiêu phát triển kinh tế mà còn là nhiệm vụ chính trị, khát vọng phát triển gắn liền với vị thế quê hương Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Hội thảo cũng nhận diện 4 điểm nghẽn lớn cần tháo gỡ, từ đó tập trung đề xuất các nhóm giải pháp chủ yếu. Để các luận cứ khoa học từ Hội thảo được chuyển hóa thành giá trị phục vụ công tác lãnh đạo, chỉ đạo và hoạch định chính sách của tỉnh, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Nghệ An Hoàng Nghĩa Hiếu giao Trường Chính trị tỉnh phối hợp với Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy, Văn phòng Tỉnh ủy và các cơ quan liên quan tập hợp, chắt lọc toàn bộ kết quả Hội thảo; hoàn thiện báo cáo tổng luận khoa học và báo cáo kiến nghị chính sách, làm cơ sở tham mưu, hoạch định đường lối, ban hành các cơ chế, chính sách đột phá trong giai đoạn 2026-2030.

Khẳng định xây dựng Nghệ An trở thành cực tăng trưởng tầm quốc gia là mục tiêu to lớn, đòi hỏi quyết tâm và nỗ lực cao, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Nghệ An Hoàng Nghĩa Hiếu nhấn mạnh truyền thống văn hóa, cách mạng kiên cường, ý chí tự lực, tự cường, khát vọng vươn lên của con người xứ Nghệ, cùng sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh và sự đồng thuận của toàn dân là những nền tảng quan trọng để Nghệ An phấn đấu trở thành tỉnh khá của cả nước, cực tăng trưởng tầm quốc gia, góp phần xây dựng một nước Việt Nam phồn vinh, văn minh, hạnh phúc.