Gia Lai nâng giá trị ngành hàng xuất khẩu chủ lực

Cà phê giữ vai trò đầu tàu

Trong bối cảnh thị trường xuất khẩu ngày càng đặt ra yêu cầu cao về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và chế biến, tỉnh Gia Lai đang từng bước chuyển từ xuất khẩu dựa vào sản lượng sang nâng giá trị từng ngành hàng. Kết quả tăng trưởng kim ngạch trong 8 tháng năm 2026 cho thấy những chuyển động tích cực này.

8 tháng năm 2026, kim ngạch xuất khẩu của tỉnh Gia Lai ước đạt hơn 2,65 tỷ USD, tăng 5% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, bên cạnh những mặt hàng có quy mô xuất khẩu lớn, một số ngành hàng đang ghi nhận mức tăng trưởng cao, mở thêm dư địa để gia tăng giá trị trong chuỗi sản xuất.

Kim ngạch xuất khẩu cà phê của tỉnh ước đạt hơn 1,1 tỷ USD trong 8 tháng, chiếm tỷ trọng lớn trong tổng kim ngạch xuất khẩu. Hiện các doanh nghiệp, hợp tác xã trên địa bàn tỉnh Gia Lai đã hình thành các chuỗi liên kết cà phê trên 45.530 ha, từng bước gắn sản xuất với tiêu thụ.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Thái Như Hiệp, Chủ tịch Hội đồng thành viên kiêm Tổng Giám đốc Công ty TNHH Vĩnh Hiệp (phường An Phú) cho rằng giá trị của cà phê không chỉ nằm ở sản lượng mà ngày càng phụ thuộc vào chất lượng, thương hiệu và khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị.

Từ thực tế sản xuất và thị trường, doanh nghiệp này đã xây dựng Đề án phát triển ngành hàng cà phê Gia Lai đến năm 2030, với tổng vốn đầu tư dự kiến hơn 18.000 tỷ đồng. Định hướng là hình thành hệ sinh thái từ vùng nguyên liệu, chế biến sâu, kho trung tâm đến sàn giao dịch cà phê, nghiên cứu và phát triển.

Đây cũng là hướng đi phù hợp với yêu cầu ngày càng cao của thị trường quốc tế, khi sản phẩm cà phê không chỉ cần đáp ứng tiêu chuẩn về chất lượng mà còn phải bảo đảm nguồn nguyên liệu ổn định, truy xuất được quá trình sản xuất và có khả năng tạo dựng thương hiệu.

Cùng với cà phê, chanh dây cô đặc đạt 29,57 triệu USD trong 8 tháng, tăng 2,86 lần so với cùng kỳ năm ngoái; hạt điều nhân đạt hơn 10,6 triệu USD, tăng 5,65 lần; hàng thủy sản đạt hơn 123,7 triệu USD, tăng 20,3%; phân bón các loại đạt 6,3 triệu USD, tăng 2,39 lần so với cùng kỳ.

Cơ cấu xuất khẩu ngày càng đa dạng cho thấy hoạt động sản xuất hàng hóa của tỉnh đang mở rộng theo hướng đáp ứng tốt hơn nhu cầu của thị trường trong và ngoài nước. Tuy nhiên, để duy trì tăng trưởng xuất khẩu, bài toán không chỉ nằm ở việc mở rộng thị trường mà còn ở khả năng tổ chức lại sản xuất, hình thành vùng nguyên liệu ổn định và nâng tỷ lệ chế biến. Thực tế tại ngành mía đường là một ví dụ.

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, ông Nguyễn Hoàng Phước, Phó Giám đốc Nhà máy Đường An Khê (phường An Khê), cho biết sản phẩm của nhà máy hiện được cung ứng cho nhiều doanh nghiệp lớn như Vinamilk, Vinasoy, Pepsi, Nutifood, Bibica, Masan… và có mặt tại nhiều hệ thống bán lẻ trong nước, đồng thời từng bước xuất khẩu.

"Nhà máy hiện có công suất ép 18.000 tấn mía/ngày, sản xuất hơn 250.000 tấn đường/năm, chiếm trên 20% sản lượng đường sản xuất từ mía của cả nước. Và đang đầu tư nâng công suất nhà máy lên 25.000 tấn mía/ngày.

Ngoài ra, doanh nghiệp cũng đang mở rộng Nhà máy Điện sinh khối An Khê từ 95 MW lên 135 MW và triển khai đầu tư Nhà máy Ethanol An Khê. Khi các dự án hoàn thành, giá trị cây mía sẽ không chỉ được tính từ sản phẩm đường mà còn được mở rộng sang năng lượng sinh khối, nhiên liệu sinh học và các sản phẩm liên quan. Cách làm này góp phần tận dụng tốt hơn nguồn nguyên liệu, đồng thời nâng hiệu quả của cả chuỗi sản xuất", ông Phước chia sẻ.

Liên kết để nâng sức cạnh tranh

Theo Kế hoạch phát triển trồng trọt giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2035 được UBND tỉnh ban hành tại Quyết định số 1877/QĐ-UBND cuối tháng 4/2026, Gia Lai đặt mục tiêu đến năm 2030, tỷ lệ sản phẩm chế biến sâu của 3 ngành hàng cà phê, sầu riêng, chanh dây tăng 10-15%/năm. Tỉnh cũng phấn đấu trên 50% giá trị xuất khẩu các sản phẩm cây trồng hàng hóa chủ lực như cà phê, hồ tiêu, điều, cao su, sầu riêng, chanh dây, chuối được thực hiện qua sơ chế, chế biến và chế biến sâu.

Muốn nâng giá trị xuất khẩu, một trong những mắt xích quan trọng là xây dựng được vùng nguyên liệu ổn định. Đây là nền tảng để doanh nghiệp chủ động sản xuất, kiểm soát chất lượng và đáp ứng những yêu cầu ngày càng khắt khe của các thị trường quốc tế.

Hiện toàn tỉnh có 226 chuỗi liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ sản phẩm trên diện tích khoảng 253.100ha, tập trung ở nhiều ngành hàng chủ lực như hồ tiêu, điều, cao su, mía, mì, sầu riêng, chuối và chanh dây.

Ông Nguyễn Đình Kha, Phó Giám đốc Sở Công Thương cho rằng doanh nghiệp cần xây dựng mối liên kết lâu dài với hợp tác xã, cùng lập kế hoạch sản xuất, chuyển giao kỹ thuật và kiểm soát chất lượng ngay từ vùng nguyên liệu. Khi đầu ra được gắn kết với sản xuất, người dân cũng có cơ sở để đầu tư bài bản hơn, còn doanh nghiệp chủ động được nguồn hàng.

Đối với những ngành hàng xuất khẩu, mô hình này càng có ý nghĩa khi các thị trường ngày càng chú trọng nguồn gốc nguyên liệu, tiêu chuẩn sản xuất và tính ổn định của sản phẩm. Cùng với vùng nguyên liệu và chế biến, hạ tầng logistics, giao thông, khu - cụm công nghiệp và chuyển đổi số cũng được xem là những yếu tố hỗ trợ quá trình nâng giá trị hàng hóa.

"Khi doanh nghiệp làm chủ được thương hiệu, sản phẩm chế biến và hệ thống phân phối, địa phương sẽ có thêm điều kiện tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, đồng thời nâng khả năng thích ứng trước những biến động của thị trường", ông Nguyễn Đình Kha nhấn mạnh.

Phía sau những con số về kim ngạch là yêu cầu lớn hơn về chất lượng, chế biến, thương hiệu và khả năng kiểm soát chuỗi giá trị. Khi những mắt xích từ vùng nguyên liệu, sản xuất, chế biến đến logistics và thị trường được kết nối chặt chẽ hơn, giá trị gia tăng sẽ có thêm cơ hội ở lại nhiều hơn tại địa phương. Đây là nền tảng để Gia Lai không chỉ mở rộng quy mô xuất khẩu mà từng bước nâng tầm giá trị các ngành hàng chủ lực trên thị trường trong nước và quốc tế.