Dầu khí có vai trò trọng yếu trong sản xuất xăng, dầu diesel, dầu hỏa và nhiên liệu bay - nguồn động lực chính cho ngành giao thông vận tải và sản xuất điện năng; đồng thời, cũng là nền tảng để phát triển ngành công nghiệp hoá dầu, tạo ra hàng nghìn sản phẩm phục vụ đời sống và sản xuất như nhựa, phân bón hóa học, thuốc trừ sâu, dung môi, phẩm nhuộm và nhựa đường. Đảm bảo an ninh xăng dầu tại Việt Nam không chỉ nhằm tự chủ về nguồn cung năng lượng, mà còn góp phần trực tiếp vào duy trì động lực tăng trưởng và ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và đóng góp nguồn thu ngân sách nhà nước, cũng như thúc đẩy khoa học, công nghệ và củng cố an ninh biên giới biển đảo của đất nước.
Tăng cường tự chủ nguồn cung dầu khí
An ninh xăng dầu Việt Nam phụ thuộc vào trữ lượng tiềm năng và năng lực công nghệ tìm kiếm, khai thác và chế biến tài nguyên dầu khí; sự đa dạng hoá nguồn cung và sự đồng bộ, hiệu quả của các thể chế quản lý sản xuất, lưu thông và tiêu dùng xăng dầu.
Theo Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam, nước ta nắm giữ trữ lượng dầu mỏ 4,4 tỷ thùng tức khoảng 0,3% trữ lượng dầu được phát hiện của thế giới. Việt Nam được Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) xếp là nước có trữ lượng dầu thô lớn thứ 28 trên thế giới, cao thứ nhì tại khu vực Đông Á và lớn thứ 3 châu Á; đồng thời, đứng thứ 36 trên thế giới về quy mô dầu thô khai thác và xếp thứ 4 trong khối Đông Nam Á về xuất khẩu dầu mỏ.
Ngành dầu khí Việt Nam đã xây dựng được chuỗi giá trị hoàn chỉnh, bao gồm các lĩnh vực từ thăm dò, khai thác, vận chuyển, chế biến, tồn trữ, phân phối đến dịch vụ kỹ thuật chất lượng cao. Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) đóng vai trò nòng cốt, cùng với các doanh nghiệp lớn như Petrolimex, PVS, PVD, BSR, GAS… tạo thành hệ sinh thái đa dạng và chuyên nghiệp.
Việt Nam được Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) xếp là nước có trữ lượng dầu thô lớn thứ 28 trên thế giới, cao thứ nhì tại khu vực Đông Á và lớn thứ 3 châu Á.
Sau gần 50 năm phát triển, ngành dầu khí Việt Nam đã đạt được những thành tựu ấn tượng. Hiện tại, Petrovietnam đang triển khai hoạt động khai thác tại 36 mỏ dầu khí với 21 hợp đồng trong vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý. Năm 2024, tổng doanh thu của Petrovietnam đã vượt mốc 1 triệu tỷ đồng, đóng góp hàng trăm nghìn tỷ đồng vào ngân sách nhà nước, khẳng định vai trò trụ cột của ngành trong nền kinh tế.
Tuy nhiên, đa số các loại dầu thô Việt Nam đều có tính chất ngọt, nhẹ, hàm lượng lưu huỳnh trong dầu thô thấp nên luôn bán được với giá cao hơn khoảng 5 USD/thùng so với giá bình quân trên thị trường thế giới. Dầu Bạch Hổ chiếm tới 60% tổng sản lượng dầu thô xuất khẩu của Việt Nam.
Tiềm năng, lượng dầu xuất khẩu của Việt Nam không lớn nên không chi phối dược giá dầu thế giới, mà bị điều chỉnh bởi cung cầu của thị trường thế giới và những yếu tố thời tiết. Việt Nam cũng chịu sự cạnh tranh quyết liệt, nhất là đối với dầu mỏ Châu Phi, Trung Đông giống chất lượng dầu của Việt Nam, nhưng được chào bán với giá rẻ hơn 5USD /thùng nên khách hàng bị lôi kéo.
Hệ thống kho chứa của Nhà máy Lọc dầu Dung Quất. Ảnh: Thu Hường
Phương hướng cơ bản sắp tới là Việt Nam đẩy mạnh công tác tìm kiếm thăm dò dầu khí trên thềm lục địa và vươn ra xa, đi xuống sâu hơn; xác định các cấu trúc có triển vọng và xác minh trữ lượng công nghiệp có khả năng khai thác; tiếp tục đưa các mỏ mới vào khai thác để tạo ra sản lượng mới và tìm cách để thúc đẩy nhân tố phục hồi bằng cách khoan thêm các giếng, cố gắng tìm ra dầu mới từ mỏ cũ.
Việc đảm bảo an ninh dầu khí nói riêng, an ninh năng lượng quốc gia nói chung không chỉ tuỳ thuộc vào tiềm năng dự trữ dầu khí, mà còn đòi hỏi trình độ khoa học kỹ thuật và công nghệ hiện đại, bảo đảm vận hành an toàn và sản xuất ra các sản phẩm đáp ứng yêu cầu về chất lượng của ngành công nghiệp lọc hóa dầu thế giới cũng như đòi hỏi nghiêm ngặt về bảo vệ môi trường.
Đến nay, sau hàng chục năm khai thác và xuất khẩu dầu thô, Việt Nam đã tự chủ khoảng 70% - 75% nhu cầu xăng dầu trong nước nhờ hoạt động của hai Nhà máy Lọc dầu Dung Quất (BSR) và Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn (NSRP) đang cung cấp tổng cộng khoảng 13 - 15 triệu tấn xăng dầu mỗi năm. Từ tháng 6/2026, Việt Nam bắt đầu bắt buộc pha trộn xăng E10 trên toàn quốc, góp phần giảm dần sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.
Về dài hạn, Việt Nam sẽ đàm phán với các nhà cung cấp dầu thô như BP, Shell... về hợp đồng mua dầu dài hạn từ nước ngoài để pha trộn với dầu Bạch Hổ và dầu ngọt Việt Nam để bảo đảm nguồn đầu vào cho hai nhà máy lọc hóa dầu …
Theo Tổng công ty Khí Việt Nam (PV GAS), ngày 20/3, gần 38.000 tấn LPG từ Australia đã cập cảng Thị Vải. Trước đó 3 ngày, khoảng 5.000 tấn LPG từ Mỹ cũng đã được đưa về Việt Nam, góp phần bù đắp phần thiếu hụt từ nguồn cung truyền thống.
Đây là tin vui trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu biến động mạnh do xung đột tại Trung Đông và gián đoạn vận chuyển qua eo biển Hormuz. Theo PVGAS, khoảng 70% lượng LPG nhập khẩu của Việt Nam phụ thuộc vào khu vực này nên khi nguồn cung bị gián đoạn đã lập tức tác động đến thị trường trong nước.
Áp lực còn gia tăng khi các quốc gia tiêu thụ lớn như Trung Quốc, Ấn Độ đẩy mạnh mua vào để tích trữ, khiến thị trường thêm khan hiếm. Tại châu Á, mức phụ phí LPG (premium) đã tăng lên mức cao kỷ lục, gấp 10 - 15 lần so với trước khi xảy ra xung đột.
Trước tình hình đó, PV GAS và đơn vị thành viên PVGAS TRADING đã kích hoạt các phương án ứng phó khẩn cấp, tập trung vào hai hướng chính là tăng nội lực và đa dạng hóa nguồn cung. Doanh nghiệp cho biết đã tăng tối đa huy động khí nội địa, điều chỉnh vận hành các nhà máy xử lý khí để gia tăng sản lượng LPG, đồng thời cân đối tồn kho nhằm duy trì cấp hàng liên tục cho thị trường.
Nguồn nhập khẩu được chuyển dịch nhanh sang các thị trường ngoài Trung Đông như Mỹ, Australia, Đông Á và Đông Nam Á. Ngoài LPG, doanh nghiệp cũng tăng cường cung cấp các sản phẩm khí thay thế như khí đường ống và CNG cho khách hàng công nghiệp nhằm giảm áp lực nguồn cung.
Theo kế hoạch, sau các lô hàng trong tháng 3/2026, PV GAS dự kiến tiếp tục nhập khẩu khoảng 48.000 tấn LPG từ Mỹ trong tháng 4, cùng với các chuyến hàng bổ sung quy mô nhỏ hơn để đáp ứng nhu cầu thị trường. Doanh nghiệp cho biết đã cơ bản bảo đảm nguồn cung cho tháng 3 và tháng 4, đồng thời đang triển khai các phương án đáp ứng phần lớn nhu cầu trong tháng 5/2026.
Linh hoạt thích ứng với biến động giá dầu
Trong những năm gần đây, giá dầu mỏ thế giới biến động mạnh gắn với cạnh tranh địa chính trị giữa Mỹ và các đồng minh với Nga, Trung Quốc và các bên liên quan; với những biến đổi về nguồn cung và nhu cầu tiêu thụ dầu thế giới.
Việt Nam vừa là nước xuất khẩu dầu thô, lại vừa là nước nhập khẩu dầu thô và xăng dầu thành phẩm. Do vậy, sự biến động giá dầu giảm tác động hai chiều, gồm cả thuận lợi và khó khăn. Bởi khi giá dầu giảm, nền kinh tế nhận được xung lực tích cực nhờ giảm chi phí đầu vào cho doanh nghiệp và các hoạt động tiêu dùng trực tiếp, gián tiếp liên quan đến xăng dầu của người dân. Hơn nữa, giá dầu thô giảm còn giúp Việt Nam tiết kiệm một khoản ngoại tệ đáng kể khi nhập khẩu 1/3 tổng cầu xăng dầu hàng năm. Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, giá dầu thô giảm sẽ gây hụt thu ngân sách nhà nước, làm tăng căng thẳng nguồn thu từ dầu, trong khi có thể bù lại bằng cải thiện nguồn thu từ hoạt động kinh tế gia tăng nhờ giá dầu thô thấp.
Năm 2022, khi xung đột Nga - Ukraine bùng nổ, giá dầu Brent đã tăng từ khoảng 95 đô la Mỹ lên gần 139 đô la Mỹ chỉ trong vài tuần và phải mất gần nửa năm để thị trường ổn định trở lại, với mức trung bình cả năm 100 USD/thùng.
Trong những ngày cuối tháng 2 và tháng 3 năm 2026, giá dầu thô thế giới một lần nữa biến động mạnh khi căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông leo thang. Hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz, tuyến đường vận chuyển 20% lượng dầu và khí đốt toàn cầu, đã bị gián đoạn kể từ khi xung đột nổ ra ngày 28/2.
Trong phiên giao dịch sáng 9/3 tại thị trường châu Á, giá dầu ngọt nhẹ Mỹ (WTI) đã tăng 30% lên 118,88 USD/thùng, trong khi giá dầu Brent vọt 28% lên 118,73 USD/thùng - mức cao nhất kể từ sau cuộc xung đột Nga - Ukraine bùng phát năm 2022. Kể từ khi xung đột nổ ra, giá dầu WTI đã tăng hơn 75% và giá dầu Brent tăng hơn 60%.
Thực tế cho thấy, thị trường dầu mỏ toàn cầu có tính liên kết rất chặt chẽ với nhau và với nền kinh tế toàn cầu. Trong bối cảnh địa chính trị còn nhiều bất ổn, thị trường năng lượng toàn cầu được dự báo sẽ tiếp tục biến động mạnh trong thời gian tới.
Trước diễn biến phức tạp của giá xăng dầu và nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng thế giới, biến động tỷ giá VND/USD, Việt Nam đã sớm có phản ứng chính sách kịp thời, như ban hành và triển khai Nghị quyết số 36/NQ-CP ngày 06 tháng 3 năm 2026 của Chính phủ về và Quyết định số 441/QĐ-BCT ngày 10 tháng 3 năm 2026 của Bộ trưởng Bộ Công Thương, liên Bộ Công Thương - Tài chính, nổi bật là đàm phán với các đối tác quốc tế để duy trì ổn định nguồn cung cung ứng xăng dầu nhập khẩu và sản lượng từ hai nhà máy lọc dầu trong nước; giảm thuế nhập khẩu xăng dầu và điều chỉnh giá xăng dầu trong nước, xả quỹ bình ổn giá xăng dầu; khuyến khích sử dụng nhiên liệu sinh học và bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các chủ thể tham gia thị trường…
Theo đó, từ 23 giờ 45’ ngày 10 tháng 3 năm 2026, theo chỉ đạo của Thủ tướng, Liên Bộ Công Thương và Tài chính quyết định Chi sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu từ 5.000 đồng/lít cho dầu diesel và 4.000 đồng/lít cho xăng sinh học, xăng không chì, dầu hỏa và dầu mazut; Đồng thời, cho phép thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu, thương nhân phân phối xăng dầu quyết định việc điều chỉnh giá bán các mặt hàng xăng dầu giữa hai kỳ điều chỉnh phù hợp với các quy định tại Nghị định số 83/2014/NĐ-CP, Nghị định số 95/2021/NĐ-CP, Nghị định số 80/2023/NĐ-CP, Thông tư số 17/2021/TT-BCT, Thông tư số 18/2025/TT-BCT, Thông tư số 103/2021/TT-BTC, Thông tư số 104/2021/TT-BTC.
Nhờ đó, nguồn cung xăng dầu trong nước hiện cơ bản vẫn được bảo đảm và giá bán lẻ xăng dầu trên toàn quốc đã giảm mạnh, so với giá cơ sở hiện hành thì xăng E5RON92 chỉ tăng 5,33%; xăng RON95-III tăng 7,66%; dầu diesel tăng 1,58%; dầu hỏa giảm 7,71%; dầu mazut 180CST 3.5S tăng 15,85%.
Biến động giá bán xăng dầu trong nước năm 2026
(31/12/2025 đến 10/3/2026)
(Nguồn: Bộ Công Thương)
Liên Bộ Công Thương - Tài chính đang tiếp tục theo dõi sát diễn biến thị trường để thông báo giá xăng dầu phù hợp, đúng chỉ đạo và kịp thời đề xuất Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về các giải pháp bình ổn giá xăng dầu. Đồng thời, các cơ quan chức năng tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện trách nhiệm bảo đảm nguồn cung xăng dầu cho thị trường của các thương nhân kinh doanh xăng dầu và sẽ xử lý nghiêm các hành vi đầu cơ, găm hàng, buôn lậu xăng dầu qua biên giới hoặc vi phạm quy định kinh doanh…
Đặc biệt, ngày 19/3, Chính phủ tiếp tục ban hành Nghị quyết số 55 sửa đổi, bổ sung một số nội dung tại Nghị quyết 36 ngày 6/3/2026 của Chính phủ về Phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 2/2026. Theo đó, Chính phủ cho phép điều chỉnh giá xăng dầu khi giá cơ sở của một trong các mặt hàng xăng dầu được tiêu dùng phổ biến trên thị trường trong ngày tăng từ 15% trở lên so với giá cơ sở công bố tại kỳ điều hành trước liền kề.
Việc điều hành giá xăng dầu và công bố giá cơ sở xăng dầu do Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính thực hiện ngay sau ngày giá cơ sở tăng từ 15% trở lên.
Nguyên tắc tính giá xăng dầu thế giới do Bộ Công Thương xác định theo nguyên tắc tính bình quân theo số ngày có giá giữa hai kỳ công bố giá cơ sở của giá các sản phẩm xăng dầu được giao dịch trên thị trường quốc tế.
Như vậy, giá cơ sở tăng từ 15% trở lên, giá xăng dầu trong nước mới được điều chỉnh ngay sau đó một ngày, thay vì quy định trên 7% đã được áp dụng từ ngày 6/3.
Trường hợp giá cơ sở của tất cả mặt hàng xăng dầu được tiêu dùng phổ biến trên thị trường tăng dưới 15% so với giá cơ sở công bố tại kỳ điều hành liền kề trước, thì việc điều hành giá xăng dầu tiếp tục được thực hiện theo quy định là ngày thứ Năm hằng tuần.
Cùng với đó, Chính phủ cũng cho phép điều chỉnh giá xăng dầu khi giá cơ sở của một trong các mặt hàng xăng dầu được tiêu dùng phổ biến trên thị trường trong ngày giảm từ 10% trở lên so với giá cơ sở công bố tại kỳ điều hành trước liền kề.
Trường hợp tất cả các mặt hàng xăng dầu được tiêu dùng phổ biến trên thị trường giảm dưới 10% so với giá cơ sở công bố tại kỳ điều hành liền kề trước thì việc điều hành giá xăng dầu tiếp tục được thực hiện theo quy định là ngày thứ Năm hằng tuần.
Từ kỳ điều hành ngày 10/3 đến 19/3, Quỹ bình ổn giá xăng dầu đã được chi liên tục ở mức cao (5.000 đồng/lít dầu diesel và 4.000 đồng/lít/kg xăng sinh học, xăng không chì, dầu hỏa, dầu mazut) để hỗ trợ giảm mức tăng giá xăng dầu trong nước.
Số dư Quỹ bình ổn giá xăng dầu ước tính đến ngày 19/3 còn khoảng 2.600 tỉ đồng, giảm hơn một nữa so với con số 5.600 tỉ đồng trước đó tồn trong quỹ.
Tại cuộc họp của Thường trực Chính phủ về nguồn kinh phí hỗ trợ bình ổn giá xăng dầu sáng ngày 20/3, Thủ tướng đồng ý về chủ trương với đề xuất của các cơ quan về ứng ngân sách nhà nước (nguồn tăng thu năm 2025) cho Quỹ Bình ổn giá xăng dầu, khi khủng hoảng qua thì sẽ lấy nguồn của Quỹ để trả lại ngân sách; giao Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với Văn phòng Chính phủ, Bộ Công Thương khẩn trương xây dựng, hoàn thiện dự thảo báo cáo, xin chủ trương của cấp có thẩm quyền để Chính phủ thực hiện theo thẩm quyền. Thời gian dự kiến áp dụng đến hết 15/4, trường hợp kéo dài thì Chính phủ căn cứ tình hình thực tế để được tiếp tục áp dụng và báo cáo lại.
Đặc biệt, Kết luận số 14-KL/TW phiên họp ngày 20/3 của Bộ Chính trị về bảo đảm nguồn cung, giá nhiên liệu ổn định trong tình hình mới nêu rõ, Bộ Chính trị giao Ban Thường vụ Đảng ủy Chính phủ khẩn trương lãnh đạo, chỉ đạo các cơ quan bám sát, dự báo tình hình, diễn biến cung cầu và giá cả xăng dầu thế giới để chủ động, xây dựng kịch bản ứng phó hiệu quả. Bộ Chính trị yêu cầu xem xét sử dụng ngay các công cụ chính sách tài khóa (các loại thuế, phí, chi, ứng chi ngân sách), tiền tệ (hỗ trợ lãi suất, vay vốn, nhu cầu ngoại tệ), chính sách quản lý giá, chính sách thương mại,... kết hợp tăng cường các biện pháp thanh tra, kiểm tra, siết chặt quản lý chống buôn lậu, quản lý chặt chẽ các đầu mối, thương nhân; xử lý nghiêm tình trạng găm hàng trục lợi, gian lận thương mại. Ban Thường vụ Đảng ủy Chính phủ cần lãnh đạo, chỉ đạo các cơ quan khuyến khích tiết kiệm trong tiêu dùng để bảo đảm ổn định nguồn cung, giảm thiểu biến động tăng giá nguyên liệu, nhiên liệu trong nước làm ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, đời sống Nhân dân, ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an ninh trật tự xã hội, kịp thời báo cáo cấp có thẩm quyền những vấn đề cần chỉ đạo; sớm xây dựng chiến lược quốc gia về cung ứng, dự trữ nguyên liệu, nhiên liệu trong dài hạn. Đảng ủy các Bộ Ngoại giao, Công Thương, Tài chính có nhiệm vụ lãnh đạo, chỉ đạo các cơ quan chủ động, tích cực trao đổi với các đối tác nước ngoài, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp trong nước được mua nguyên, nhiên liệu, bảo đảm nguồn cung cho hoạt động sản xuất kinh doanh.
Bộ Chính trị giao Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương chỉ đạo các cơ quan báo chí, truyền thông đưa thông tin phù hợp bảo đảm ổn định tâm lý thị trường. Các cấp ủy đảng ở Trung ương và địa phương lãnh đạo, chỉ đạo các cơ quan, tổ chức, ngành, đơn vị trực thuộc quán triệt, thực hiện đầy đủ chủ trương của Trung ương, Bộ Chính trị về phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh quốc phòng, chung sức, đồng lòng vượt qua khó khăn, kiên định, kiên trì mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số năm 2026 và các năm tiếp theo, góp phần thực hiện thắng lợi nghị quyết đại hội đảng các cấp.
Tuy nhiên, để ổn định dư luận xã hội và tăng cường đảm bảo an ninh xăng dầu, các cơ quan chức năng cần chú ý:
Thứ nhất, không cho phép doanh nghiệp độc quyền kinh doanh xăng dầu tự quyết định giá bán lẻ xăng dầu (tức cần có khung trần giá và chỉ cho phép bán tối đa bằng giá trần) để tránh biến độc quyền nhà nước thành độc quyền doanh nghiệp và sự chi phối của lợi ích nhóm, cục bộ trong kinh doanh xăng dầu.
Thứ hai, tăng cường giám sát, kiểm tra thực chất và kịp thời nhận diện, xử phát nghiêm khắc các sai phạm trong kinh doanh và quản lý giá xăng dầu.
Thứ ba, sớm thay thế cơ chế Quỹ Bình ổn giá xăng dầu hiện hành bằng Quỹ dự trữ/an ninh năng lượng/xăng dầu quốc gia theo mô hình của các nước phát triển.
Thứ tư, sớm thực hiện cơ chế cạnh tranh thị trường đầy đủ và lành mạnh trong hoạt động kinh doanh xăng dầu, thúc đẩy hình thành giá thị trường và cơ chế thị trường cạnh tranh đầy đủ, lành mạnh ở Việt Nam….
Thứ năm, chủ động xây dựng các kịch bản ứng phó với các biến động xăng dầu và tăng cường công tác truyền thông, thông tin thị trường đầy đủ, kịp thời cho người dân và doanh nghiệp.
TS. Nguyễn Minh Phong
Uỷ viên Hội đồng tư vấn kinh tế - UBTWMTTQVN
Nguyên Phó Ban tuyên truyền lý luận - Báo Nhân Dân
ThS. Nguyễn Trần Minh Trí
Viện Kinh tế Việt Nam và thế giới
Viện HLKHXH Việt Nam
