Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, tại Hội trường, đại biểu Tạ Văn Hạ (đoàn thành phố Đà Nẵng), Tạ Đình Thi (đoàn thành phố Hà Nội), Đỗ Khắc Hưởng (đoàn Đắk Lắk) cùng nêu những vướng mắc cử tri phản ánh nhiều nhất và đề xuất sửa cụ thể vào từng điều của dự thảo.
Đất ở lâu đời bị ghi lại thành đất nông nghiệp
Đại biểu Tạ Văn Hạ nêu vấn đề gặp ở gần như mọi nơi khi tiếp xúc cử tri, những thửa đất người dân ở nhiều đời, được thừa kế từ ông cha. Đại biểu dẫn ví dụ một thửa rộng 700 m², trước đây có nơi ghi là đất thổ cư, nơi ghi đất ở, đất vườn hay đất trồng cây lâu năm, nhưng đều ghi thời hạn sử dụng lâu dài. Khi cấp đổi Giấy chứng nhận, chỉ khoảng 200 tới 300 m² được ghi là đất ở sử dụng lâu dài, phần còn lại ghi là đất nông nghiệp, có thời hạn. Đến khi bồi thường, giải phóng mặt bằng, phần đất người dân ở lâu đời ấy chỉ được tính theo đất nông nghiệp, gây bức xúc rất lớn trong nhân dân.
Đại biểu Tạ Văn Hạ, Đại biểu Quốc hội TP Đà Nẵng
Vướng mắc thứ hai nảy sinh khi tách thửa. Cha mẹ chia đất cho các con ở ngay trên thửa đất ấy, nhưng khi làm thủ tục thì phần đất ở đã gần hết cho ngôi nhà cũ, nên không đủ điều kiện tách. Đại biểu đề nghị lần sửa đổi này nghiên cứu tháo gỡ cho người dân.
Đại biểu đánh giá cao định hướng mới trong Nghị quyết số 21-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai: Cơ chế góp quyền sử dụng đất, điều chỉnh lại đất đai đối với dự án chỉnh trang đô thị và khu dân cư nông thôn. Theo đại biểu, đây là thay đổi căn bản triết lý phát triển đô thị, từ chỗ Nhà nước thu hồi rồi bồi thường bằng đất, bằng tiền sang chỗ cộng đồng dân cư cùng tham gia và chia sẻ lợi ích. Thay vì nhận khoản bồi thường thường thấp hơn giá thị trường rồi phải chuyển đi nơi khác, người dân góp đất và có phần diện tích ngay tại nơi mình đang ở, với hạ tầng đồng bộ hơn, giá trị thương mại cao hơn. Cơ chế này biến người dân "từ đối tượng thu hồi thành đối tác".
Đại biểu đề nghị khi triển khai phải có hàng rào pháp lý chặt chẽ: không để người dân bị thiệt về giá trị, tôn trọng quyền tài sản và quyền dân chủ, bảo đảm công khai, minh bạch và sự giám sát của cộng đồng.
Dữ liệu đất đai phải là nguồn chính thức duy nhất
Đại biểu Tạ Đình Thi tập trung vào quản trị dữ liệu đất đai trong kỷ nguyên số, coi đây là điểm giao để cụ thể hóa Nghị quyết số 21-NQ/TW và Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Theo đại biểu, dữ liệu đất đai không chỉ là thông tin hành chính mà là loại tài nguyên đặc biệt, gắn với không gian, thời gian, giá trị tài sản và quyền tài sản. Một thửa đất có thể đổi mục đích, đổi chủ, đổi giá trị qua từng thời kỳ, nhưng thông tin phải giữ được tính lịch sử và pháp lý.
Đại biểu Tạ Đình Thi, Đại biểu Quốc hội TP Hà Nội
Ghi nhận Điều 77, Điều 78 dự thảo đã khẳng định vai trò của hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu đất đai, đại biểu nêu ba đề xuất để dữ liệu đáp ứng yêu cầu "đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung".
Thứ nhất, luật hóa nguyên tắc dữ liệu đất đai là nguồn chính thức duy nhất. Khoản 6 Điều 78 đã quy định dữ liệu trong cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai có giá trị sử dụng chính thức. Đại biểu đề nghị bổ sung rõ hơn vào Điều 78 hoặc lồng ghép vào nguyên tắc đăng ký đất đai tại Điều 61: mọi giao dịch, thủ tục hành chính về đất đai phải thực hiện trên nền dữ liệu số, không yêu cầu người dân cung cấp lại thông tin cơ quan nhà nước đã có. Quy định này không chỉ cắt giảm thủ tục mà còn triệt tiêu cơ chế xin cho, giảm nhũng nhiễu vặt, thống nhất với Luật Dữ liệu năm 2024.
Thứ hai, dữ liệu phải được cập nhật theo thời gian thực, liên thông với dữ liệu dân cư, thuế, công chứng, ngân hàng. Khoản 5 Điều 78 đã có quy định kết nối, nhưng đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế một cửa số trong chia sẻ dữ liệu để tránh cát cứ, quy định trách nhiệm của cơ quan chủ quản bảo đảm dữ liệu sạch trước khi chia sẻ, tránh dữ liệu sai làm méo mó thị trường.
Thứ ba, đại biểu đánh giá việc cấp Giấy chứng nhận dưới dạng điện tử tại khoản 1 Điều 63 là tiến bộ lớn, nhưng đề nghị khẳng định rõ giá trị pháp lý của Giấy chứng nhận điện tử khi giao dịch dân sự, thế chấp tại ngân hàng hay giải quyết tranh chấp tại tòa án, có cơ chế công nhận đồng bộ với tổ chức tín dụng và cơ quan tư pháp. Đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định về chữ ký số, xác thực điện tử để người dân làm mọi thủ tục tại nhà, kể cả chuyển nhượng, thừa kế, thế chấp; nội dung này cần quy định rõ tại Điều 28 về điều kiện thực hiện quyền của người sử dụng đất và Điều 64 về nguyên tắc cấp Giấy chứng nhận.
Theo đại biểu, một hệ thống dữ liệu đất đai như vậy không chỉ là cải cách hành chính mà là thay đổi phương thức quản trị một tài nguyên đặc biệt của quốc gia.
Giải quyết quyền sử dụng đất cho người dân khai hoang vùng kinh tế mới
Đại biểu Đỗ Khắc Hưởng đề nghị bổ sung vào Điều 83 dự thảo chính sách giải quyết quyền sử dụng đất cho người dân trong những trường hợp trước đây Nhà nước có chủ trương mở rộng đất sản xuất, xây dựng vùng kinh tế mới, người dân tự khai hoang, phục hóa, sử dụng ổn định lâu dài và nay phù hợp quy hoạch. Đây là vấn đề lớn ở nhiều địa phương, nhất là Đắk Lắk và các tỉnh Tây Nguyên; cử tri kiến nghị rất nhiều, mong chờ một chính sách có tình có lý để ổn định cuộc sống, phát triển kinh tế gia đình.
Đại biểu Đỗ Khắc Hưởng, Đại biểu Quốc hội tỉnh Đắk Lắk
Về đất quốc phòng, an ninh, đại biểu đề nghị thay cụm từ "đơn vị vũ trang nhân dân" bằng "đơn vị, tổ chức thuộc lực lượng vũ trang nhân dân" tại điểm a khoản 1 Điều 4 và điểm d khoản 3 Điều 55 để bảo đảm thống nhất. Tại Điều 33, đại biểu đề nghị bổ sung cụm từ "doanh trại" vào khoản 1 và trường hợp thu hồi đất làm nhà ở doanh trại vào khoản 9, bởi đây là loại nhà ở Bộ Công an đang bố trí cho cán bộ, chiến sĩ ở không thu tiền, tiêu chuẩn diện tích đã quy định tại Nghị định số 05/2026/NĐ-CP.
Với Điều 88 về đất quốc phòng, an ninh, gồm cả nội dung sử dụng kết hợp với lao động sản xuất, xây dựng kinh tế, đại biểu đề nghị giao quy định chi tiết, làm rõ chủ thể quản lý, sử dụng và thẩm quyền xử lý vấn đề liên quan phát sinh trong thực tiễn.
Về thẩm quyền quản lý nhà nước về đất đai tại khoản 2 Điều 18, dự thảo đã phân định thẩm quyền giữa Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và cấp xã theo đối tượng sử dụng đất. Đại biểu đề nghị cân nhắc quy định theo hướng Ủy ban nhân dân cấp tỉnh căn cứ Luật Tổ chức chính quyền địa phương và tình hình thực tế để quyết định phân cấp, ủy quyền thực hiện các nhiệm vụ quản lý nhà nước về đất đai. Cách làm này luật hóa quy định của Nghị định số 49/2026/NĐ-CP, tạo thế chủ động cho địa phương, đúng tinh thần Kết luận số 155 ngày 17/7/2025 của Bộ Chính trị, Ban Bí thư: "Địa phương quyết định, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm".
Theo chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội sẽ tiến hành xem xét, thông qua Luật Đất đai (sửa đổi).
