Chọn đúng đại biểu, mở đường cải cách thể chế và tăng trưởng xanh

Trước thềm cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội và HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026–2031, PGS.TS Bùi Thị An, Đại biểu Quốc hội khóa XIII, Viện trưởng Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng đã có cuộc trao đổi với phóng viên Báo Công Thương xung quanh vấn đề này.

Sự kiện chính trị đặc biệt quan trọng của đất nước

- Thưa bà, chỉ còn ít ngày nữa, hơn 73 triệu cử tri cả nước sẽ tham gia bầu cử đại biểu Quốc hội và HĐND các cấp. Bà nhìn nhận như thế nào về ý nghĩa của sự kiện này trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới?

PGS.TS Bùi Thị An: Có thể khẳng định bầu cử đại biểu Quốc hội và HĐND các cấp là một sự kiện chính trị đặc biệt quan trọng của đất nước. Quốc hội là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, thực hiện quyền lập hiến, lập pháp, quyết định các vấn đề quan trọng và giám sát tối cao. Vì vậy, việc lựa chọn những người tham gia cơ quan quyền lực cao nhất chính là lựa chọn những người sẽ hoạch định đường hướng phát triển quốc gia trong giai đoạn tới.

Chúng ta đang đứng trước rất nhiều thuận lợi, từ hội nhập quốc tế sâu rộng đến cơ hội chuyển đổi số, chuyển đổi xanh. Nhưng song hành là không ít thách thức, biến động địa chính trị, xung đột khu vực, cạnh tranh chiến lược giữa các nền kinh tế lớn, yêu cầu phát triển bền vững, áp lực về môi trường và biến đổi khí hậu.

Trong bối cảnh đó, chất lượng thể chế trở thành yếu tố then chốt. Thể chế phải đi trước một bước, phải mang tinh thần kiến tạo phát triển, vì người dân và doanh nghiệp. Muốn vậy, những người tham gia Quốc hội và HĐND các cấp phải hội tụ đầy đủ năng lực, bản lĩnh, đạo đức, đặc biệt là tinh thần liêm chính và trách nhiệm giải trình. Nếu không đáp ứng được yêu cầu của thời cuộc, chúng ta sẽ bỏ lỡ cơ hội phát triển.

Tôi cho rằng, chính vì ý nghĩa đó, cuộc bầu cử lần này không chỉ là một sự kiện định kỳ 5 năm, mà là bước khởi đầu cho một chặng đường phát triển mới của đất nước.

Đại biểu Quốc hội khóa mới phải “nâng chuẩn” toàn diện

- Theo bà, so với các giai đoạn trước, yêu cầu đặt ra đối với đại biểu Quốc hội khóa tới có gì khác biệt?

PGS.TS Bùi Thị An: Yêu cầu hiện nay cao hơn rất nhiều. Chúng ta đặt mục tiêu tăng trưởng nhanh nhưng phải bền vững, tăng trưởng xanh, phát triển bao trùm, không để ai bị bỏ lại phía sau. Nghĩa là không chỉ tăng GDP, mà còn phải bảo đảm môi trường trong sạch, an sinh xã hội và chất lượng sống của người dân.

Mục tiêu chiến lược của Việt Nam đến năm 2030 là trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao, và đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao. Đó là mục tiêu rất tham vọng, đòi hỏi quyết sách chính xác, kịp thời và có tầm nhìn dài hạn.

Chúng ta đang bước vào kỷ nguyên số, chuyển đổi số toàn diện trong quản trị nhà nước, sản xuất và đời sống. Nếu đại biểu vẫn tư duy theo lối cũ, thiếu cập nhật tri thức mới, thiếu khả năng dự báo thì sẽ khó đáp ứng yêu cầu. Quốc hội không thể chỉ dừng ở việc “bấm nút thông qua”, mà phải nâng cao chất lượng thảo luận, phản biện và giám sát.

Theo tôi, đại biểu Quốc hội khóa mới cần hội tụ ít nhất ba nhóm tiêu chí cốt lõi.

Thứ nhất là phẩm chất và liêm chính. Trung thành với Tổ quốc, tận tụy với nhân dân là yêu cầu đương nhiên, nhưng trong bối cảnh hiện nay, tính liêm chính và trách nhiệm giải trình phải được đặt lên hàng đầu.

Thứ hai là năng lực làm luật. Làm luật không chỉ là hiểu luật, mà còn phải có tư duy tổng thể, khả năng khái quát, dự báo, đồng thời bám sát thực tiễn. Luật không thể “trên trời” hay chỉ tồn tại trong phòng máy lạnh; luật phải xuất phát từ đời sống, giải quyết được vấn đề của người dân và doanh nghiệp.

Thứ ba là gắn bó với cử tri. Đại biểu Quốc hội là người được nhân dân ủy quyền. Nếu không biết lắng nghe dân, không dành thời gian tiếp xúc, đối thoại, thì khó có thể đại diện trọn vẹn tiếng nói của nhân dân. Lời hứa trong chương trình hành động phải được thực hiện bằng hành động cụ thể, không thể chỉ dừng ở cam kết khi tranh cử.

Chỉ khi có những đại biểu “nâng chuẩn” như vậy, Quốc hội mới nâng cao được chất lượng hoạt động và thực sự trở thành trung tâm của cải cách thể chế.

Trách nhiệm của cử tri: Không chọn theo hồ sơ “đẹp trên giấy”

- Để có được những đại biểu ưu tú như bà vừa nêu, vai trò của cử tri cần được phát huy như thế nào?

PGS.TS Bùi Thị An:Trách nhiệm của cử tri là vô cùng quan trọng. Điều quan trọng nhất vẫn là tiêu chí và năng lực thực chất. Cử tri nên đọc kỹ tiểu sử ứng cử viên, nhưng không dừng ở đó. Hồ sơ đẹp, nhiều bằng khen, giấy khen chưa đủ để phản ánh toàn diện năng lực. Điều cần xem xét là quá trình công tác thực tế, hiệu quả ở từng vị trí, sản phẩm cụ thể mà ứng cử viên đã tạo ra.

Chúng ta phải quan tâm đến tính minh bạch, đến lối sống, đến hiệu quả công việc thực tế. Một người có chức vụ cao nhưng không tạo ra giá trị cụ thể, không có dấu ấn cải cách, thì khó có thể kỳ vọng sẽ tạo đột phá ở tầm quốc gia.

Cử tri không nên thờ ơ. Mỗi lá phiếu là sự ủy quyền cho người đại diện quyết định những vấn đề lớn của đất nước như: Xây dựng pháp luật, quyết định ngân sách, giám sát tối cao. Nếu lựa chọn không kỹ, chúng ta có thể bỏ lỡ cơ hội chọn đúng người.

Tôi tin rằng khi cử tri thể hiện đầy đủ trách nhiệm, lựa chọn trên cơ sở tiêu chí rõ ràng, thì chất lượng Quốc hội sẽ được nâng lên.

- Có ý kiến cho rằng cuộc bầu cử lần này sẽ mở ra một chặng đường cải cách thể chế mới. Bà nhận định như thế nào?

PGS.TS Bùi Thị An: Tôi cho rằng nhận định đó có cơ sở, bởi chúng ta đang đứng trước yêu cầu cải cách mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, kỳ vọng chỉ trở thành hiện thực khi chúng ta lựa chọn được đúng người, đúng tiêu chuẩn.

Nếu Quốc hội hội tụ được những đại biểu đủ tâm, đủ tầm, có khát vọng đổi mới và dám chịu trách nhiệm, thì chắc chắn sẽ tạo ra chuyển biến tích cực trong xây dựng pháp luật, cải cách thủ tục hành chính, hoàn thiện môi trường đầu tư kinh doanh và thúc đẩy phát triển bền vững.

Ngược lại, nếu lựa chọn chưa thực sự chuẩn xác, quá trình cải cách có thể chậm lại. Vì vậy, thành công của cuộc bầu cử không chỉ nằm ở tỷ lệ cử tri đi bầu cao, mà quan trọng hơn là chất lượng của những người được lựa chọn.

Tôi kỳ vọng Quốc hội khóa mới sẽ tiếp tục đổi mới tư duy lập pháp, tăng cường giám sát, nâng cao trách nhiệm giải trình và đồng hành cùng Chính phủ trong thực hiện các mục tiêu phát triển xanh, số hóa và hội nhập sâu rộng. Đó chính là nền tảng để đất nước vững vàng bước vào giai đoạn tăng trưởng cao và phát triển bền vững.

Xin cảm ơn bà!

Chỉ ít ngày nữa, hơn 73 triệu cử tri cả nước sẽ đi bỏ phiếu lựa chọn những người xứng đáng nhất tham gia Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp. Thành công của cuộc bầu cử chính là nền tảng để xây dựng Quốc hội khóa XVI thực sự đổi mới, chuyên nghiệp, hành động và đủ tầm dẫn dắt tiến trình cải cách thể chế.