Mở rộng diện tham gia, tăng cơ hội bảo đảm an sinh
Theo Luật Việc làm 2025, từ ngày 1-1-2026, chính sách bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) sẽ có nhiều thay đổi đáng chú ý. Một trong những điểm mới nổi bật là mở rộng đối tượng tham gia BHTN đối với người lao động làm việc theo hợp đồng từ đủ 1 tháng trở lên và lao động làm việc không trọn thời gian nhưng có mức lương đạt ngưỡng theo quy định.
Cụ thể, Điều 31 Luật Việc làm năm 2025 quy định người lao động làm việc theo hợp đồng lao động xác định thời hạn từ đủ 1 tháng trở lên, kể cả trường hợp hợp đồng có tên gọi khác nhưng có nội dung thể hiện việc làm có trả công và chịu sự quản lý của người sử dụng lao động, đều thuộc diện tham gia BHTN. Đáng chú ý, lao động làm việc không trọn thời gian cũng thuộc diện tham gia nếu có mức lương bằng hoặc cao hơn mức tối thiểu làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc.
 |
Bảo hiểm thất nghiệp mới, người lao động được tư vấn, giới thiệu việc làm miễn phí. Ảnh THU HƯƠNG |
Nhiều chuyên gia cho rằng, quy định mới sẽ góp phần tăng diện bao phủ an sinh xã hội, nhất là với nhóm lao động thời vụ, bán thời gian hoặc lao động phi chính thức vốn trước đây ít được bảo vệ khi mất việc.
Bên cạnh đó, Điều 33 Luật Việc làm năm 2025 cũng điều chỉnh mức đóng BHTN theo hướng linh hoạt hơn. Theo đó, người lao động đóng tối đa 1% tiền lương tháng; người sử dụng lao động đóng tối đa 1% quỹ tiền lương tháng và Nhà nước hỗ trợ tối đa 1% từ ngân sách trung ương. Chính phủ sẽ căn cứ tình hình kinh tế-xã hội để quy định cụ thể mức đóng phù hợp từng thời kỳ.
Ngoài chế độ trợ cấp thất nghiệp, Điều 30 Luật Việc làm năm 2025 cũng bổ sung nhiều nội dung hỗ trợ người lao động như tư vấn, giới thiệu việc làm; hỗ trợ đào tạo, nâng cao kỹ năng nghề; hỗ trợ doanh nghiệp đào tạo lại lao động để duy trì việc làm.
Theo các chuyên gia lao động, những thay đổi này cho thấy chính sách BHTN không chỉ dừng ở hỗ trợ tài chính khi mất việc mà đang dần chuyển sang hướng hỗ trợ người lao động quay trở lại thị trường lao động nhanh hơn.
Nỗi lo trục lợi quỹ bảo hiểm thất nghiệp
Bên cạnh những tín hiệu tích cực, nhiều ý kiến cho rằng chính sách mới cũng đặt ra không ít thách thức trong quản lý và kiểm soát quỹ BHTN.
Thực tế thời gian qua cho thấy, tình trạng người lao động chủ động nghỉ việc để hưởng trợ cấp thất nghiệp không còn hiếm. Có trường hợp vừa nhận trợ cấp thất nghiệp vừa làm việc tại nơi khác nhưng không khai báo đầy đủ. Một số doanh nghiệp cũng lợi dụng chính sách để “hợp thức hóa” việc chấm dứt hợp đồng lao động nhằm giúp người lao động hưởng trợ cấp.
Ngoài ra, tình trạng doanh nghiệp chậm đóng, trốn đóng BHXH và BHTN vẫn diễn ra tại nhiều địa phương, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động.
Đáng chú ý, Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 đã lần đầu quy định rõ khái niệm “chậm đóng” và “trốn đóng” bảo hiểm. Theo Điều 38 của luật này, hành vi chậm đóng được xác định là việc doanh nghiệp không đóng hoặc đóng chưa đủ tiền BHXH, BHTN sau thời hạn quy định. Trong khi đó, Điều 39 quy định trốn đóng là hành vi cố tình không thực hiện nghĩa vụ đóng bảo hiểm dù đã bị cơ quan chức năng đôn đốc.
Nhiều chuyên gia lo ngại, nếu không kiểm soát tốt, việc mở rộng diện tham gia BHTN có thể làm gia tăng áp lực lên quỹ bảo hiểm thất nghiệp trong tương lai, nhất là trong bối cảnh thị trường lao động còn nhiều biến động.
Cần hoàn thiện cơ chế giám sát, xử lý nghiêm hành vi vi phạm
Trao đổi về vấn đề này, Luật sư Phạm Văn Hội (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) cho rằng, việc mở rộng diện tham gia BHTN là cần thiết nhằm bảo đảm quyền lợi cho người lao động trong bối cảnh việc làm ngày càng thiếu ổn định.
Tuy nhiên, theo Luật sư Phạm Văn Hội, đi cùng với mở rộng quyền lợi phải là cơ chế kiểm soát chặt chẽ để tránh thất thoát quỹ bảo hiểm.
“Quỹ bảo hiểm thất nghiệp là quỹ an sinh xã hội mang tính chia sẻ cộng đồng. Nếu xảy ra tình trạng trục lợi hoặc hưởng sai quy định sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của những người lao động thực sự khó khăn”, luật sư Nguyễn Văn Hậu nhận định.
Theo Luật sư Phạm Văn Hội, Điều 29 Luật Việc làm năm 2025 đã quy định nguyên tắc quản lý Quỹ BHTN phải bảo đảm công khai, minh bạch, sử dụng đúng mục đích và an toàn quỹ. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để tăng cường giám sát việc sử dụng nguồn quỹ này.
Liên quan trách nhiệm pháp lý, Luật sư Phạm Văn Hội cho biết, hành vi gian dối nhằm hưởng bảo hiểm thất nghiệp trái quy định có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy theo tính chất, mức độ vi phạm.
Đối với doanh nghiệp cố tình trốn đóng bảo hiểm cho người lao động, Điều 216 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) quy định người vi phạm có thể bị phạt tiền đến 1 tỷ đồng hoặc phạt tù đến 7 năm nếu trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN gây hậu quả nghiêm trọng.
“Người lao động cũng cần chủ động theo dõi quá trình đóng bảo hiểm của doanh nghiệp để kịp thời phản ánh nếu phát hiện dấu hiệu vi phạm. Không nên vì thỏa thuận trước mắt mà tiếp tay cho hành vi trục lợi quỹ bảo hiểm thất nghiệp”, Luật sư Phạm Quốc Hội khuyến cáo.
Nhiều chuyên gia cũng cho rằng, để chính sách BHTN phát huy hiệu quả, cần tăng cường kết nối dữ liệu lao động, việc làm và bảo hiểm xã hội nhằm kiểm soát chính xác tình trạng việc làm của người lao động. Đồng thời, cần đẩy mạnh thanh tra, xử lý nghiêm các trường hợp gian lận hoặc trục lợi quỹ bảo hiểm.
Trong bối cảnh thị trường lao động còn nhiều biến động, việc hoàn thiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp không chỉ giúp bảo vệ người lao động khi mất việc mà còn góp phần giữ ổn định an sinh xã hội. Tuy nhiên, để chính sách đi vào thực chất, rất cần sự đồng bộ từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp và chính người lao động trong việc thực hiện nghiêm các quy định của pháp luật.
