100 ngày xử lý điểm nghẽn chuyển đổi số: Không chỉ hoàn thành trên báo cáo

Rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm

Quỹ thời gian 100 ngày xử lý các điểm nghẽn về chuyển đổi số trong hệ thống chính trị là rất khẩn trương so với phạm vi công việc trải rộng trên 10 nhóm vấn đề, bao gồm thể chế, hạ tầng, dữ liệu, nền tảng số, dịch vụ công trực tuyến, nguồn nhân lực, tài chính, giải ngân và kỷ luật thực thi. Điểm đáng chú ý của kế hoạch nằm ở tiêu chí xác định nhiệm vụ chuyển đổi số đã thực sự hoàn thành hay vẫn mới dừng trên hồ sơ.

Kế hoạch nêu rõ: “Nhiệm vụ chỉ được xác nhận hoàn thành khi có sản phẩm đáp ứng đầy đủ yêu cầu, tiêu chí được giao và có minh chứng kiểm chứng được. Đối với hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu, nền tảng và dịch vụ số, sản phẩm phải vận hành được, có dữ liệu, có người sử dụng thực tế và bước đầu phát huy hiệu quả; không xác nhận hoàn thành đối với sản phẩm còn là dự thảo, chưa được ban hành, phê duyệt theo thẩm quyền hoặc chưa đưa vào sử dụng, trừ trường hợp sản phẩm được giao là hồ sơ trình cấp có thẩm quyền”.

Quy định này buộc việc đánh giá phải đi vào thực chất. Theo đó, phần mềm đã nghiệm thu nhưng chưa được sử dụng thường xuyên không thể coi là kết quả. Cơ sở dữ liệu đã xây dựng nhưng thiếu dữ liệu hoặc chưa kết nối với các hệ thống liên quan cũng là không hoàn thành…

Yêu cầu tưởng như tất yếu đó đã cho thấy hai khoảng cách lâu nay cần sớm được thu hẹp. Trước hết, khoảng cách giữa đầu tư hệ thống và hiệu quả sử dụng. Khoảng cách còn lại nằm giữa kết quả trên báo cáo và giá trị người dân, doanh nghiệp thực sự thụ hưởng.

Chuyển đổi số chỉ có ý nghĩa khi giảm thao tác thủ công, bớt giấy tờ, rút ngắn thời gian xử lý và tiết kiệm chi phí. Quy trình điện tử nếu chỉ chồng thêm một lớp thủ tục lên cách làm cũ sẽ khiến công việc phức tạp hơn. Do đó, thước đo cần chuyển khỏi số lượng hệ thống đã đầu tư hay tỷ lệ nhiệm vụ tự kê khai hoàn thành để tập trung vào mức độ sử dụng và giá trị tạo ra. Chuyển đổi số không thể chỉ hoàn thành trên báo cáo.

Tinh thần ấy được cụ thể hóa bằng nguyên tắc “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời gian, rõ kết quả”. Người đứng đầu cơ quan chủ trì chịu trách nhiệm về sản phẩm cuối cùng; cơ quan phối hợp chịu trách nhiệm về chất lượng và tiến độ phần việc được giao. Yêu cầu này nhằm khắc phục tình trạng trách nhiệm bị phân tán trong các nhiệm vụ liên ngành.

Kế hoạch 100 ngày khắc phục tình trạng này bằng cách gắn trách nhiệm người đứng đầu với kết quả cuối cùng, đồng thời buộc tiến độ, sản phẩm và minh chứng phải được cập nhật thường xuyên trên hệ thống theo dõi. Danh sách nhiệm vụ chậm, cơ quan chậm sẽ được công khai hằng tháng.

Bên cạnh đó, công khai tiến độ tạo sức ép trực tiếp lên kỷ luật thực thi. Từng cơ quan phải giải trình rõ khâu bị chậm, nguyên nhân, trách nhiệm và biện pháp xử lý. Báo cáo sai thì người phê duyệt cùng cơ quan báo cáo phải kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm.

An toàn là giới hạn không thể đánh đổi

Kế hoạch cũng yêu cầu mọi hệ thống trọng yếu phải được xác định, phê duyệt cấp độ an toàn thông tin và triển khai đầy đủ phương án bảo đảm an toàn theo cấp độ. Hệ thống thông tin quan trọng phải được kiểm thử độc lập, chuẩn bị phương án ứng cứu, sao lưu và khôi phục dữ liệu trước khi vận hành chính thức.

An toàn là giới hạn không thể đánh đổi. Sức ép hoàn thành trong 100 ngày không thể trở thành lý do cắt giảm các yêu cầu bảo vệ hệ thống. Vận hành nhanh nhưng để lộ dữ liệu cá nhân, mất dữ liệu hoặc gián đoạn khi xảy ra sự cố sẽ gây hậu quả lớn hơn nhiều so với chậm tiến độ.

Nhìn tổng thể, kế hoạch 100 ngày đặt ra ba chuyển dịch đáng chú ý. Cách đánh giá được chuyển từ tiến độ hành chính sang sản phẩm đầu ra. Kết quả phải thể hiện bằng hệ thống vận hành, dữ liệu được cập nhật và người dùng thực tế.

Hoạt động đầu tư cũng phải rời mô hình riêng lẻ để hướng tới dùng chung, tích hợp và chia sẻ. Nguồn lực cần tập trung cho các nền tảng có khả năng kết nối, tái sử dụng trong toàn hệ thống. Cùng với đó, tiến độ phải gắn với trách nhiệm người đứng đầu; yêu cầu về an ninh mạng, dữ liệu cá nhân và chủ quyền dữ liệu được đặt ra ngay ở khâu thiết kế.

Khoảng thời gian 100 ngày khó xử lý hết những vấn đề đã tích tụ lâu dài, nhưng đủ để kiểm chứng sự thay đổi trong tư duy quản trị. Nhiệm vụ không thể kết thúc ở thời điểm văn bản được ban hành, kinh phí được giải ngân hay phần mềm được nghiệm thu. Chỉ khi sản phẩm đi vào hoạt động, cán bộ sử dụng thường xuyên, dữ liệu được chia sẻ, người dân và doanh nghiệp nhận thấy thủ tục nhanh hơn, đơn giản hơn, ít tốn kém hơn, nhiệm vụ mới thực sự hoàn thành.

Đặt trong mục tiêu bảo đảm hệ thống chính trị và chính quyền 3 cấp vận hành đồng bộ, thông suốt, an toàn, dựa trên dữ liệu, kế hoạch hành động 100 ngày vượt ra ngoài ý nghĩa của việc hoàn thành mục tiêu trước mà hướng tới những mục tiêu dài hạn hơn.

Trong tổ chức thực hiện, Văn phòng Trung ương Đảng - Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo được giao thiết lập Bảng điều hành trên Hệ thống theodoinq.dcs.vn; ban hành biểu mẫu báo cáo, tiêu chí xác nhận nhiệm vụ hoàn thành, quy tắc cập nhật minh chứng và cơ chế cảnh báo sớm. Theo dõi thường xuyên tiến độ đối với nhiệm vụ quan trọng, nhiệm vụ có nguy cơ chậm; tổng hợp hằng tuần báo cáo đồng chí Phó Trưởng Ban Thường trực; hằng tháng báo cáo Ban Chỉ đạo, đồng thời công khai danh sách nhiệm vụ chậm, cơ quan chậm.

Đồng thời, chủ trì điều phối liên khối; tổ chức họp chuyên đề để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện. Sau khi kết thúc 100 ngày làm việc, tổng hợp, trình Ban Chỉ đạo báo cáo tổng kết, đánh giá kết quả thực hiện.

Kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Phiên họp chuyên đề về chuyển đổi số trong hệ thống chính trị nêu rõ: Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không còn ở nhận thức, chủ trương hay việc bố trí nguồn lực mà ở năng lực tổ chức thực hiện và trách nhiệm đến cùng của từng cơ quan, đơn vị, nhất là người đứng đầu. Vì vậy, yêu cầu trọng tâm trong thời gian tới là phải siết chặt kỷ luật thực thi, xác định rõ trách nhiệm, đánh giá theo sản phẩm đầu ra và đề cao trách nhiệm của người đứng đầu.