Cơ hội bất ngờ
Eo biển Hormuz là tuyến đường quan trọng cho thương mại năng lượng toàn cầu. Trong bối cảnh căng thẳng khu vực, hoạt động vận chuyển hàng hóa qua eo biển này đã giảm đáng kể. Trước khi leo thang căng thẳng, khoảng 1/5 lượng dầu và khí đốt tự nhiên hóa lỏng vận chuyển trên thế giới đã đi qua eo biển này.
Việc phong tỏa giao thông hàng hải ở eo biển Hormuz do cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran gây ra, đã mở ra cơ hội bất ngờ cho Syria. Với việc tuyến đường thủy chiến lược này cho thương mại toàn cầu gần như không thể đi lại được, Damascus dự định tận dụng việc tìm kiếm các tuyến đường thay thế để vận chuyển dầu và định vị mình như một hành lang năng lượng giữa vùng Vịnh và Địa Trung Hải.
|
Tổng thống Mỹ Donald Trump bắt tay với Tổng thống Syria Ahmed al-Sharaa trong cuộc gặp song phương bên lề hội nghị thượng đỉnh các nhà lãnh đạo NATO ở Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ, ngày 8-7-2026. Ảnh: REUTERS |
Trên những con đường sa mạc nối liền miền Nam Iraq với bờ biển Syria, thực tế mới này đã hiện hữu. "Cả ngày lẫn đêm, 5.000 xe bồn chở dầu từ vùng Vịnh Ba Tư liên tục di chuyển qua sa mạc khô cằn này", tờ The Washington Post đưa tin, đồng thời mô tả đoàn xe khổng lồ này đang hướng về Địa Trung Hải.
Những xe bồn này bắt đầu vận chuyển dầu từ các nhà máy lọc dầu ở miền Nam Iraq đến cảng Baniyas của Syria từ tháng 4-2026. Sáng kiến này bắt nguồn từ các nhà xuất khẩu Iraq muốn tránh eo biển Hormuz sau khi giao thông hàng hải bị gián đoạn.
Nhưng giải pháp tạm thời này có thể báo trước một sự chuyển đổi tham vọng hơn. Được sự hậu thuẫn của các quốc gia vùng Vịnh, Thổ Nhĩ Kỳ và Mỹ, Tổng thống Syria Ahmed al-Sharaa đang tìm cách tận dụng vị trí địa lý của đất nước để biến Syria thành một trung tâm khu vực và chấm dứt tình trạng bị cô lập sau 14 năm nội chiến. Hơn 18 tháng sau khi chế độ Bashar al-Assad sụp đổ, Damascus muốn tận dụng việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt quốc tế và sự hỗn loạn do chiến tranh gây ra.
Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đã chọn theo đuổi chiến lược này. Vào tháng 7-2026, Nhà Trắng tuyên bố ủng hộ dự án đường ống dẫn dầu do Chevron dẫn đầu, dự kiến vận chuyển tới 2 triệu thùng dầu thô mỗi ngày từ Basra, miền Nam Iraq, đến cảng Baniyas, theo tuyến đường hiện đang được xe bồn sử dụng. Trong buổi giới thiệu dự án, có sự tham dự của các quan chức Syria và Iraq, Đặc phái viên của Tổng thống Trump, ông Tom Barrack, cho rằng đường ống này có thể khiến eo biển Hormuz trở nên "không đáng kể". Bản thân Tổng thống Trump đã hoan nghênh triển vọng Syria đóng vai trò thay thế cho eo biển Hormuz trên mạng xã hội Truth Social khi ông gọi sự phát triển này là "tuyệt vời".
Trước đó, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cũng tuyên bố eo biển Hormuz sẽ không còn là tuyến đường thương mại quan trọng trong vòng 2 năm tới, trở thành một tuyến đường thủy "vô giá trị".
Dự án dài hạn với thách thức lớn về an ninh
Tuy nhiên, dự án này vẫn là một công việc dài hạn. Theo tờ Washington Post, đường ống dự kiến dài khoảng 1.600km và có chi phí 5,7 tỷ USD. Việc xây dựng sẽ mất ít nhất 2,5 năm và sẽ không hoàn toàn thay thế vận tải đường biển qua eo biển Hormuz. Theo ông Ahmad Qubbaji, Phó tổng giám đốc Tập đoàn Dầu khí Syria, một hợp đồng có thể được ký kết trong tháng 9 bởi một liên danh gồm Chevron, TotalEnergies và các nhà đầu tư Syria và Qatar. Các cuộc thảo luận về an ninh của cơ sở hạ tầng, bao gồm việc sử dụng máy bay không người lái và công nghệ giám sát, đã được tiến hành. Mỹ cũng dự kiến sẽ cung cấp hỗ trợ an ninh.
Các cuộc thảo luận đã bắt đầu với các nhà đầu tư Qatar về khả năng mở rộng đường ống dẫn dầu đến Qatar. Kuwait và Bahrain cũng có thể quan tâm đến một kết nối cho phép họ xuất khẩu dầu mỏ qua Địa Trung Hải. Qatar cũng đã bày tỏ sự quan tâm đến một dự án đường ống dẫn dầu khác đi qua Syria.
Tuy nhiên, tham vọng của Syria cũng phải đối mặt với những trở ngại an ninh đáng kể. Mặc dù đất nước phần lớn đã được bình ổn nhưng Tổng thống Ahmed al-Sharaa vẫn chưa hoàn toàn củng cố quyền kiểm soát lãnh thổ, trong khi tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) tiếp tục thực hiện các cuộc tấn công lẻ tẻ. Một thách thức khác là đường ống dẫn dầu cũng sẽ đi qua phía Tây Iraq, một khu vực phần lớn do các lực lượng được Iran hậu thuẫn kiểm soát.
