Hoàn thiện thể chế, đổi mới công tác quyết toán ngân sách nhà nước

Rút ngắn thời gian quyết toán sẽ đảm bảo minh bạch về tài chính.

Đổi mới chu trình quản trị tài chính công theo Luật Ngân sách nhà nước (NSNN) năm 2025 là cải cách mang tính hệ thống. Đây là điều kiện bắt buộc để bảo đảm quản trị tài chính công hiệu quả, minh bạch và bền vững khi thời gian quyết toán được rút ngắn.

Tại Hội nghị Triển khai công tác quyết toán và kiểm toán NSNN của các bộ, cơ quan Trung ương theo Luật NSNN năm 2025 do Vụ Tài chính - Kinh tế ngành tổ chức trung tuần tháng 12/2025, đại diện Bộ Y tế cho rằng, cần sớm rà soát, sửa đổi các văn bản hướng dẫn quyết toán theo hướng đồng bộ, rõ ràng và thuận lợi hơn cho tổ chức thực hiện. Cụ thể, Bộ kiến nghị Bộ Tài chính sửa đổi Thông tư số 137/2017/TT-BTC, làm rõ mẫu biểu và thẩm quyền ký thông báo quyết toán; đồng thời sửa đổi Thông tư số 342/2016/TT-BTC theo hướng lược giản mẫu biểu, phù hợp với thực tiễn khi thời điểm lập dự toán NSNN hằng năm trùng với giai đoạn tổng hợp báo cáo quyết toán của các đơn vị dự toán cấp I.

Song song với hoàn thiện thể chế, giải pháp hạ tầng số được đặc biệt quan tâm. Bộ Y tế đề xuất xây dựng phần mềm tổng hợp quyết toán dùng chung, có khả năng kết nối trực tiếp với dữ liệu của Kho bạc Nhà nước, qua đó giảm phụ thuộc vào thao tác thủ công, tăng độ chính xác của số liệu và rút ngắn thời gian xử lý.

Đồng quan điểm, bà Tào Thị Kim Vân - Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch, Tài chính và Quản lý doanh nghiệp (Bộ Công Thương) nhấn mạnh, việc tiếp tục đơn giản hóa mẫu biểu và chuẩn hóa quy trình quyết toán là điều kiện then chốt để triển khai thống nhất trong toàn hệ thống. Cần quy định rõ quy trình xét duyệt quyết toán từ đơn vị sử dụng ngân sách đến khâu tổng hợp tại bộ, ngành; đồng thời xác định cụ thể trách nhiệm của từng chủ thể trong từng bước, nhằm hạn chế tình trạng phải giải trình, điều chỉnh nhiều lần.

Ở góc độ quản lý đa ngành, ông Nguyễn Trường Thắng - Phó Vụ trưởng Vụ Tài chính (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) khẳng định, quyết toán NSNN theo Luật NSNN 2025 không còn là công việc tổng hợp số liệu cuối năm, mà là một quy trình quản trị tài chính toàn diện, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ, liên tục giữa đơn vị sử dụng ngân sách, cơ quan chủ quản, Kho bạc Nhà nước và cơ quan kiểm toán. Cần sớm ban hành quy trình nghiệp vụ thống nhất, liên thông giữa các cấp dự toán, bao trùm toàn bộ các khâu từ hạch toán, đối chiếu đến lập và gửi báo cáo. Đồng thời, việc kết nối dữ liệu kế toán giữa phần mềm nội bộ của đơn vị với hệ thống TABMIS của Kho bạc Nhà nước sẽ tạo nền tảng đối chiếu tự động, nâng cao tính chính xác và minh bạch của báo cáo quyết toán.

Liên quan đến việc rút ngắn thời gian quyết toán, ông Lê Hoàng Anh - Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội khẳng định, việc rút ngắn thời gian quyết toán là một "mệnh lệnh" từ thực tiễn để bảo vệ nguồn lực quốc gia. Theo Luật NSNN năm 2015, quyết toán có thể muộn tới 18 tháng sau khi kết thúc năm ngân sách. Độ trễ này khiến dữ liệu "lạc nhịp" với công tác lập dự toán, đặc biệt khi nền kinh tế biến động nhanh về giá cả, tăng trưởng, chính sách thuế và tiền lương.

Vì thế, việc Luật NSNN năm 2025 rút ngắn thời hạn phê chuẩn quyết toán còn chậm nhất 12 tháng được kỳ vọng khắc phục 4 hạn chế cơ bản. Cụ thể, tăng "độ tươi" của dữ liệu phục vụ lập dự toán. Khi quyết toán được phê chuẩn sớm, cơ quan lập dự toán có thể sử dụng kịp thời các thông tin đã "chốt sổ". Từ đó, dự toán năm sau giảm tình trạng "đi theo quán tính" hoặc dựa vào báo cáo tạm thời, hạn chế sai lệch giữa dự toán - thực hiện - quyết toán.

Đồng thời, siết kỷ luật tài khóa và trách nhiệm giải trình theo chu kỳ ngắn hơn. Chu kỳ quyết toán ngắn tạo áp lực tích cực buộc các bộ, ngành, địa phương phải khóa sổ đúng hạn, giảm tình trạng "để lâu hóa bùn" rồi hợp thức hóa sau. Giảm độ trễ phát hiện sai phạm và tăng hiệu quả giám sát. Quyết toán đến sớm thì kết luận kiểm toán, kiến nghị xử lý tài chính và kiến nghị sửa cơ chế cũng sớm hơn, rút ngắn thời gian "tiền đã chi nhưng trách nhiệm chưa rõ". Đặc biệt, tạo nền tảng cho điều hành ngân sách "theo dữ liệu", giảm nhu cầu điều chỉnh bị động…

Trong bối cảnh Luật NSNN năm 2025 rút ngắn mạnh thời gian kiểm toán và quyết toán, yêu cầu đặt ra không chỉ là "làm nhanh hơn" mà là tái cấu trúc toàn bộ quy trình quản trị ngân sách phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Vì vậy, yêu cầu đối với các Bộ, cơ quan Trung ương và địa phương trong việc gửi báo cáo quyết toán đúng hạn gồm: Xác lập rõ trách nhiệm của người đứng đầu theo chuỗi, không đứt đoạn; chuẩn hóa hồ sơ và dữ liệu là điều kiện tiên quyết; tổ chức tiền kiểm và phân tầng trách nhiệm trước khi gửi quyết toán; chuyển đổi số trở thành điều kiện bắt buộc; cơ chế trách nhiệm phải song hành với cơ chế hỗ trợ.