GS, TSKH Nguyễn Đình Đức, Đại học Quốc gia Hà Nội: Đề thi phân hóa tốt, không còn “mưa” điểm giỏi
Qua phân tích phổ điểm của tất cả các môn, có thể thấy tỷ lệ điểm giỏi năm nay đã giảm hẳn.
Môn Ngữ văn, tỷ lệ điểm giỏi (từ 7 trở lên), năm ngoái là 65,4%, những năm trước cũng là 64 - 62% (nói nôm na tức là 10 người thì có 6,5 người giỏi Văn). Nhưng năm nay, tỷ lệ giỏi Ngữ văn chỉ còn 35%. Tôi cho rằng sự phân hóa đề thi môn Ngữ văn đã có sự chuyển biến rất rõ rệt.
Môn Toán, tỷ lệ điểm 8 năm ngoái thấp hơn, tỷ lệ điểm giỏi chưa đến 5%. Nhưng năm nay tỷ lệ đó đạt khoảng 11%. Những năm trước ở trong mức trên dưới 10%. Tương tự như vậy, điểm giỏi của các môn Lý, Hóa, Sinh, đặc biệt là môn Sinh cũng duy trì tỷ lệ ổn định, khoảng trên dưới 10% trong nhiều năm liền. Đây là những tín hiệu cho thấy có sự phân hóa rất tốt.
Môn Địa lý, năm ngoái và nhiều năm trước có những "mưa điểm 10" và rất nhiều điểm giỏi, thì năm nay tỷ lệ điểm giỏi chỉ trên 2%.
 |
| GS, TSKH Nguyễn Đình Đức. |
Bên cạnh tỷ lệ điểm giỏi từ 8 trở lên, chúng ta cũng thấy được tỷ lệ điểm dưới trung bình. Môn Ngữ văn có tỷ lệ điểm dưới trung bình thấp nhất, 15%. Môn Toán, môn Vật lý tỷ lệ dưới trung bình là 42%. Môn Tin học tỷ lệ dưới trung bình là 24%. Môn Hóa học tỷ lệ dưới trung bình là hơn 27%. Môn Địa lý tỷ lệ dưới trung bình là 50%. Môn Lịch sử tỷ lệ dưới trung bình trên 30%.
Với kết quả như vậy, cá nhân tôi - với tư cách là một giáo sư đại học và đã từng làm công tuyển sinh của các trường đại học - cho rằng, hoàn toàn có thể yên tâm sử dụng kết quả thi tốt nghiệp THPT để tuyển sinh đại học.
Với phân tích điểm thi của các môn cũng như tổ hợp của các khối, tôi dự đoán năm nay các trường top trên, các ngành "hot", điểm sẽ giảm khoảng từ 1 đến 3 điểm. Đặc biệt năm nay khối C00 điểm sẽ giảm nhiều. Còn với những tổ hợp khác thì biên độ dao động khoảng 1 điểm và sẽ ổn định ở mức từ 15 đến 20 điểm.
Nhìn vào phổ điểm năm nay, có thể nhận thấy tỷ lệ các môn STEM điểm dưới trung bình vẫn khá cao. Điều này đòi hỏi cần phải tiếp tục tăng cường thời lượng và tăng cường đổi mới giáo dục STEM.
Một điểm nữa không thể không nhắc đến, đó là môn Tiếng Anh. Môn Tiếng Anh từ năm ngoái đến năm nay là môn tự chọn. Tỷ lệ điểm dưới trung bình môn Tiếng Anh năm ngoái là 45%, năm nay là 50%. Những năm trước đó, môn Tiếng Anh cũng luôn luôn có tỷ lệ dưới trung bình ở mức cao: 42%, 44%. Điều này cho thấy mặc dù đã có rất nhiều tích cực trong việc giảng dạy tiếng Anh và đang tiến tới giảng dạy tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai trong trường học, nhưng về tổng thể mặt bằng chung toàn quốc, Tiếng Anh vẫn cần phải đầu tư, đổi mới phương pháp mạnh mẽ hơn nữa để các em có một hành trang hội nhập quốc tế.
Trong các môn, Ngữ văn vẫn là môn có tỷ lệ điểm giỏi nhiều nhất và tỷ lệ điểm dưới trung bình ít nhất. Chúng ta cần quan tâm hơn nữa tới việc ra đề và đánh giá để môn Ngữ văn không chỉ kiểm tra lại kiến thức các em đã học ở bậc THPT, mà Văn là "người". Chúng ta có bồi dưỡng về năng lực tư duy, thể lực, trí lực nhưng phải bồi dưỡng cả tâm hồn, tình cảm, cách học văn và văn hóa đọc cho thế hệ trẻ hôm nay nữa. Có như vậy mới đào tạo được con người "vừa hồng, vừa chuyên". Việc đổi mới ra đề thi môn Ngữ văn, tôi cho rằng nên có sự cải tiến mạnh mẽ hơn nữa.
Sẽ có câu hỏi đặt ra là với tỷ lệ tốt nghiệp rất cao thì cần thi tốt nghiệp THPT để làm gì? Tôi cho rằng Kỳ thi tốt nghiệp THPT rất là quan trọng.
Thứ nhất, có thi cử thì các em mới học. Thông qua việc ôn luyện, thi cử đó, các em có dịp đánh giá, ôn tập lại kiến thức để chuẩn bị hành trang kết thúc những năm học phổ thông bước vào đời.
Thứ hai, kỳ thi là căn cứ rất quan trọng để xét tuyển đại học, giảm tốn kém cho thí sinh, phụ huynh, cho các trường và đáp ứng ngày càng tốt hơn mục tiêu "2 trong 1".
Thứ ba, từ phổ điểm và kết quả thi tốt nghiệp THPT, Bộ Giáo dục và Đào tạo có sự đối sánh giữa các môn, các địa phương, các vùng miền, và thậm chí đối sánh giữa điểm thi tốt nghiệp THPT với học bạ. Đây là những chỉ số rất quan trọng để cơ quan quản lý nhà nước quản lý chất lượng. Thông qua các chỉ số này, các địa phương, các trường, đội ngũ giáo viên và cả học sinh, phụ huynh xem xét lại hoạt động giảng dạy, học tập, định hướng môn học. Đó như một cảnh báo để đầu tư, đổi mới phương pháp giảng dạy và học tập, đổi mới kiểm tra đánh giá. Tôi cho rằng chỉ số và ý nghĩa của kỳ thi này là vô cùng to lớn.
--------------
GS, TS Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam: “Khi xu hướng học sinh học tốt tiếng Anh được miễn thi ngày càng nhiều, điểm trung bình thấp không phải vấn đề chất lượng dạy và học”
Khi nhìn vào phổ điểm năm nay và đối sánh phổ điểm hai năm 2025, 2026, tôi thấy rằng những điểm tích cực của năm 2025 đều được tiếp tục duy trì và làm tốt hơn ở năm 2026. Đây là điều hết sức quan trọng, hiện thực hóa được sự ổn định chung của một Kỳ thi với một lượng thí sinh rất lớn.
 |
| GS, TS Lê Anh Vinh. |
Về phổ điểm môn Tiếng Anh: Đây là môn thi tự chọn, do đó những thí sinh có năng lực tiếng Anh không tốt sẽ chọn môn tự chọn khác và nhiều thí sinh có khả năng tiếng Anh tốt sẽ được miễn thi hoặc có một cách quy đổi khác - xu hướng này sẽ ngày càng nhiều. Vì vậy, mặc dù đánh giá khách quan đề Tiếng Anh năm nay “dễ chịu” hơn đề Tiếng Anh năm trước nhưng điểm thi lại có xu hướng thấp hơn. Làm rõ điều này để thấy rằng, điểm trung bình cho dù có thấp hơn so với năm trước thì cũng không phải là vấn đề về chất lượng dạy học trong các nhà trường.
Về phổ điểm môn Toán: Qua đối sánh phổ điểm năm 2025, 2026 có thể thấy, việc ra đề thi theo hướng mới năm 2025 học sinh, giáo viên có thể gặp khó khăn, nhưng năm nay khi Bộ GDĐT tiếp tục duy trì hình thức thi, cách thức thi, đề thi như năm trước điểm thi môn Toán đã minh chứng được sự ổn định, đó là một dấu hiệu tốt trong kết quả thi.
Đối với các môn học khác, trước năm 2025, trong biểu đồ phổ điểm, chúng ta nhìn thấy một xu hướng là điểm thi thường bị trôi về bên phải rất nhiều. Điều này được lý giải vì có khoảng 50-60% mức độ dễ dàng hơn trong đề thi để đạt mục tiêu xét tốt nghiệp. Tuy nhiên, trong 2 năm gần đây, xu hướng biều đồ điểm thi các môn học kéo vào phần trung bình. Điều này có nghĩa phổ điểm các môn có sự tương đồng, phản ánh được quá trình dạy học tại các nhà trường đồng đều giữa các môn, không có sự phân biệt môn dễ, môn khó. Chúng ta nên duy trì tốt ở các năm tiếp theo.
Đối với môn Ngữ văn, chúng ta cần phải nói về sự đổi mới, trong đó có việc lựa chọn ngữ liệu. Với việc đổi mới này, thí sinh được thể hiện cách viết, thể hiện suy nghĩ của mình. Nếu nhìn phổ điểm môn Ngữ văn rất khó có thể thấy sự thay đổi, đổi mới nhưng với việc vận dụng cách chấm mới, khách quan hơn thì việc thi, đánh giá môn Ngữ văn sẽ ngày càng tốt hơn.
-----------
PGS, TS Bùi Thanh Hoa, Giảng viên cao cấp, Khoa Xã hội học - Trường Đại học Tây Bắc: “Đề thi Ngữ văn năm nay đã hoàn thành rất tốt nhiệm vụ và hoàn toàn công bằng với mọi thí sinh”
Trong các kỳ thi, môn Ngữ văn luôn nhận được sự quan tâm rất lớn. Điều này cũng dễ hiểu bởi độ tiếp cận đối với đề thi môn Ngữ văn mang tính phổ biến, ai đọc đề cũng sẽ có những hiểu biết và cảm nhận riêng.
|
PGS, TS Bùi Thanh Hoa phân tích điểm thi tốt nghiệp THPT năm 2026. |
Tôi thấy rằng đề thi Ngữ văn năm nay đã hoàn thành rất tốt nhiệm vụ của mình. Thứ nhất, đã đánh giá và đo lường năng lực của học sinh để phục vụ việc xét tốt nghiệp THPT. Thứ hai, phục vụ cho việc xét tuyển vào các trường đại học.
Đối với một đề thi có mức độ phân hóa, đặc biệt là đo lường chính xác năng lực của thí sinh (bao gồm năng lực ngôn ngữ và năng lực văn học), tôi đánh giá đề thi năm 2026 đã hoàn thành tốt nhiệm vụ này và có chất lượng rất đáng tin cậy.
Cá nhân tôi đánh giá, đề thi Ngữ văn năm nay (tiếp nối đề thi năm 2025) đã chấm dứt hoàn toàn tình trạng học tủ, học thuộc và học vẹt.
Bởi vì đề thi không còn đo lường việc học sinh "nhớ được gì", "biết cái gì" mà tập trung đánh giá xem học sinh "làm được gì": Thể hiện kỹ năng ngôn ngữ như thế nào, kỹ năng tư duy ra sao và cảm thụ văn học như thế nào. Việc xây dựng đề thi theo hướng mở, không sử dụng ngữ liệu trong sách giáo khoa đồng thời cũng thúc đẩy phong trào đọc sách phát triển rất mạnh mẽ trong các trường phổ thông.
Chúng tôi đã quan sát và nhận thấy một hiện tượng rất thú vị. Ban đầu, có những lo ngại về ngữ liệu được sử dụng trong đề thi Ngữ văn năm 2026 (nhắc nhiều tới công nghệ, các phát minh hiện đại, nhân vật nước ngoài) liệu có làm giảm tính công bằng vùng miền hay không. Nhưng quả thực, khi xem phổ điểm và kết quả xếp hạng, chúng tôi thấy lần đầu tiên tỉnh Lai Châu đã lọt vào top 10. Điều đó cho thấy năng lực của các thí sinh đã được đo và hiện diện trên phổ điểm. Đây là một điều hết sức đáng quý đối với giáo dục phổ thông cũng như giáo dục đại học hiện tại.
Khi xây dựng đề thi dựa trên việc đo lường năng lực phổ quát (được quy định tại khung chương trình), thì năng lực đó đã được thể hiện ở khắp mọi miền đất nước. Đề thi này hoàn toàn công bằng với mọi thí sinh. Khi thí sinh tiếp cận với những cách đánh giá như thế này, các em sẽ được thể hiện bản thân tốt nhất, được chuẩn bị cho việc hình thành những năng lực để trở thành nguồn nhân lực chất lượng cao trong tương lai.
Điều tôi đánh giá cao nhất trong công tác tuyển sinh và chấm thi năm nay đối với môn Ngữ văn chính là sự xuất hiện của các rubric hướng dẫn chấm phần thi viết.
Trước đây, môn Ngữ văn thường bị gắn định kiến là điểm cao hay thấp phụ thuộc vào tâm trạng, cảm xúc của giám khảo. Nhưng năm nay, việc áp dụng rubric với các tiêu chí và mức độ yêu cầu rõ ràng (có quy định trần) đã làm giảm tương đối nhiều sự chênh lệch giữa các giám khảo trong cùng một hội đồng thi, và giữa các hội đồng thi trên toàn quốc. Khi có một rubric đủ mạnh, việc chấm thi không còn thuần túy là định tính nữa mà đã có cơ sở.
Nghiên cứu kỹ rubric chấm thi viết năm nay, chúng tôi nhận ra phần điểm dành cho sự sáng tạo, cho các yêu cầu về diễn đạt, hành văn, ngôn ngữ chiếm một trọng số đáng kể. Đây chính là khoảng để chúng ta phát hiện, tôn trọng và ghi nhận sự sáng tạo của các em học sinh. Tôi cho rằng trong những năm tới, khi tổ chức thi hay đánh giá học sinh thường xuyên trên lớp, các thầy cô cũng nên tiếp tục sử dụng rubric. Rubric được thiết kế hướng tới mô hình một người học Văn lý tưởng, vì vậy dạy học và đánh giá theo rubric chính là đang hình thành những phẩm chất và năng lực cần thiết cho học sinh.
Khung chương trình Ngữ văn của năm 2018 hướng đến hai việc rất quan trọng, đó là hình thành năng lực ngôn ngữ và hình thành năng lực văn học. Năng lực ngôn ngữ là khả năng diễn đạt nghe, nói, đọc, viết; và năng lực văn học là những cảm xúc thẩm mỹ, những cảm nhận tinh tế về thiên nhiên, về đất nước, về con người.
Thế nên, tôi nghĩ, khi những năng lực đó đã được lồng trong một đề thi tốt và được chấm bởi một cái rubric tốt, thì chúng ta đang hình thành cho các em một khuôn năng lực rất là tốt.
Tôi cũng mong các thầy cô sẽ kiên trì và chúng ta sẽ kiên định với những điều đổi mới mà chúng ta đã thực hiện trong thời gian vừa qua. Đó là những năng lực vô cùng cần thiết đối với một nguồn nhân lực chất lượng cao và trong bối cảnh đất nước có rất nhiều những thay đổi lớn lao.
----------
PGS, TS Nguyễn Đức Sơn, Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Hà Nội: “Phổ điểm đẹp, phân hóa tốt, có lợi cho các trường đại học sử dụng tuyển sinh”
Phổ điểm của các môn năm nay tương đối đẹp, phân bố đồng đều, đặc biệt có sự phân hóa tốt. Độ phân hóa tốt sẽ có lợi cho các trường đại học, cao đẳng có thể sử dụng kết quả này để tuyển sinh.
 |
| PGS, TS Nguyễn Đức Sơn. |
Bên cạnh đó, phổ điểm cũng phản ánh hoạt động dạy và học của các trường THPT sau 2 năm với một định hướng mới - định hướng về phát triển phẩm chất và năng lực người học. Điều này thể hiện rất rõ trong đề thi và cách làm, điều đó chứng tỏ đã có sự chuyển dịch tốt.
Riêng môn Ngữ văn, phổ điểm của năm nay khá đẹp và khác với hình dung của nhiều người trước khi nhìn thấy phổ điểm. Phổ điểm này phản ánh công việc giảng dạy và học tập tại các trường THPT đã sẵn sàng với những yêu cầu kiểm tra, đánh giá.
Quá trình bồi dưỡng giáo viên, chúng ta đã làm một công việc là bồi dưỡng cho giáo viên khả năng kiểm tra, đánh giá theo những lý thuyết mới, ví dụ như Rubric. Khi triển khai chương trình ETEP (chương trình phát triển các trường sư phạm để nâng cao năng lực đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý cơ sở giáo dục phổ thông), giáo viên được bồi dưỡng về các công cụ, các phương pháp kiểm tra, đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực. Như vậy, giáo viên đã được làm quen với công việc đó. Tôi cho rằng sau 2 năm, giáo viên đã quen dần với cách kiểm tra, đánh giá như thế, học sinh cũng được dạy theo cách như vậy. Điều đó minh chứng cho việc giáo dục đã đáp ứng được với mục tiêu của chương trình đặt ra.
Một nội dung tôi thấy rất thú vị và rất đáng quan tâm, đó chính là số lượng học sinh đăng ký các môn thi lựa chọn như Tin học, Công nghệ nông nghiệp, Công nghệ công nghiệp, Kinh tế Pháp luật. Đây là những môn học không nằm nhiều trong tổ hợp xét tuyển đại học nhưng số lượng đăng ký dự thi tăng, có những môn gấp đến hai, ba lần so với năm đầu tiên. Điều đó cho thấy, khi lựa chọn những môn học này các em không phải áp lực của việc tuyển sinh đại học - tức là không phải chọn vì áp lực bên ngoài, mà chọn vì các em thấy những môn học đó gần gũi, thú vị, có ý nghĩa với chính bản thân. Tôi cho rằng đây là một dấu hiệu tốt, cần quan tâm trong thời gian tiếp theo.
Tiếng Anh là môn học được đầu tư rất lớn, không chỉ ở trong trường học mà ngay trong các gia đình, đặc biệt ở các thành phố lớn. Tuy nhiên, kết quả cho thấy, tỷ lệ dưới mức trung bình còn khá cao. Thông qua phổ điểm năm nay, chúng ta sẽ phải tập trung hơn nữa vào việc đổi mới cách thức dạy và học môn Tiếng Anh. Tiếng Anh sẽ không chỉ là môn ngoại ngữ mà sẽ phải được dạy tương tự như một công cụ, phương pháp để học sinh có thể sử dụng giao tiếp, trau dồi tri thức. Và để thực hiện được điều này đòi hỏi quyết tâm rất lớn.
