Cũng như phụ nữ ở nhiều dân tộc khác, phụ nữ Mường khoác lên mình những bộ trang phục với sắc chàm, đen làm chủ đạo. Những gam màu tưởng chừng giản dị ấy nhưng lại chứa đựng triết lý sống gần gũi với tự nhiên, gắn bó với núi rừng. Trong tổng thể bộ trang phục, chiếc váy đen chấm gót kết hợp cùng khăn đội đầu, áo ngắn (áo pắn) với yếm và bộ tênh tạo nên vẻ hài hòa, kín đáo. Điểm nhấn nổi bật nhất chính là phần cạp váy và bộ xà tích được thêu dệt công phu. Nếu sắc chàm là nền tĩnh lặng, thì cạp váy chính là nơi “cất tiếng nói” của cái đẹp với những hoa văn mô phỏng mặt trời, động vật, cây cỏ, truyền tải triết lý sống, tín ngưỡng và vai vế xã hội. Mỗi đường kim, mũi chỉ không chỉ thể hiện sự khéo léo mà còn gửi gắm đời sống tinh thần và quan niệm thẩm mỹ của cộng đồng. Cùng với đó, bộ xà tích bằng bạc được khéo léo đan cài vào tênh, từ bên hông vòng sang phía trước nổi bật với những chi tiết trang trí như hình ốc hay chùm vuốt hổ bọc bạc, góp phần tôn vinh vẻ đẹp và duyên dáng của người phụ nữ Mường.
Không rực rỡ như trang phục của nhiều dân tộc thiểu số khác, trang phục Mường chinh phục người nhìn bằng vẻ đẹp kín đáo và hài hòa. Vẻ đẹp ấy không đến từ sự nổi bật tức thì mà nằm ở chiều sâu, ở sự cân bằng tinh tế giữa các yếu tố. Chính sự tiết chế trong màu sắc và tinh giản trong thiết kế đã tạo nên một phong thái riêng: Nhẹ nhàng, nền nã nhưng đầy cuốn hút, phản ánh rõ nét tính cách chân chất, điềm đạm và gắn bó với cội nguồn của người Mường.
Không chỉ hiện diện trong đời sống thường nhật, trang phục truyền thống còn giữ vị trí quan trọng trong các dịp lễ, Tết và sinh hoạt cộng đồng. Trong những ngày lễ hội, đám cưới, Tết cổ truyền hay các nghi lễ tín ngưỡng, hình ảnh phụ nữ Mường trong bộ váy áo chỉnh tề, cạp váy rực lên những hoa văn tinh xảo trở thành điểm nhấn giàu bản sắc. Khi ấy, trang phục không chỉ là cái mặc mà còn thể hiện sự trang trọng, lòng thành kính với tổ tiên, đồng thời khẳng định niềm tự hào về nguồn cội. Sắc chàm trầm lắng hòa vào không khí lễ hội tạo nên một không gian văn hóa vừa ấm cúng, vừa thiêng liêng.
 |
| Bà Bùi Thị Ặng giới thiệu một số bộ trang phục mặc hằng ngày. Ảnh: Bùi Huệ |
Gắn bó cả đời với những bộ trang phục truyền thống, bà Bùi Thị Ặng, 75 tuổi, dân tộc Mường sinh sống tại xã Lạc Sơn, tỉnh Phú Thọ chia sẻ: “Ngày trước, con gái Mường lớn lên gần như ai cũng thành thạo dệt vải, thêu cạp váy. Mỗi dịp lễ, Tết, nếu không khoác lên mình bộ trang phục truyền thống, người ta luôn cảm thấy thiếu vắng điều gì đó, như thể một phần bản sắc của mình chưa trọn vẹn”. Lời kể mộc mạc ấy không chỉ gợi lại ký ức một thời mà còn cho thấy giá trị sâu sắc của trang phục trong đời sống tinh thần.
Trong khi đó, đối với thế hệ trẻ, dù trang phục truyền thống không còn được sử dụng thường xuyên trong đời sống hằng ngày, nhưng vẫn giữ một vị trí nhất định trong nhận thức và tình cảm. Bạn Bùi Ngọc Bích, 22 tuổi, dân tộc Mường tại xã Mường Vang, tỉnh Phú Thọ chia sẻ: “Hiện nay, người trẻ ít mặc trang phục dân tộc, nhưng nhiều bạn vẫn ý thức được vai trò của mình trong việc gìn giữ và lan tỏa bản sắc văn hóa thông qua việc mặc trang phục truyền thống vào các dịp lễ hội, sự kiện, chụp ảnh, biểu diễn nghệ thuật và quảng bá trên mạng xã hội”. Những chia sẻ ấy cho thấy, dù đời sống hiện đại có nhiều tác động sâu rộng, mối liên kết giữa con người và văn hóa truyền thống vẫn bền bỉ được gìn giữ, chưa từng bị mai một.
 |
| Bạn Bùi Ngọc Bích cùng bộ trang phục dân tộc Mường. Ảnh nhân vật cung cấp |
Ẩn sau mỗi bộ trang phục là câu chuyện về đôi bàn tay lao động cần mẫn của người phụ nữ Mường. Từ trồng bông, kéo sợi, dệt vải đến nhuộm chàm, thêu thùa và tất cả đều đòi hỏi sự tỉ mỉ và kiên nhẫn. Trang phục vì thế không chỉ là sản phẩm phục vụ đời sống mà còn là kết tinh của tri thức dân gian, của kinh nghiệm được trao truyền qua nhiều thế hệ.
Trong bối cảnh hiện đại, trang phục truyền thống của người Mường đang đối mặt với không ít thách thức khi dần vắng bóng trong sinh hoạt hằng ngày. Tuy nhiên, chính sự hiện diện của nó trong các dịp lễ, Tết và trong ký ức, tình cảm của các thế hệ đã góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa không bị phai nhạt. Trang phục Mường, với tất cả sự giản dị và tinh tế, không chỉ là “cái mặc” mà còn là “cái hồn” của văn hóa. Giữa dòng chảy thời gian, những sắc chàm lặng lẽ ấy vẫn bền bỉ kể câu chuyện về một cộng đồng, một lối sống và một vẻ đẹp đủ sức neo giữ bản sắc trong lòng mỗi con người.
