An toàn hay tiếp tay lừa dối khán giả
Câu chuyện ca sĩ Duyên Quỳnh bị phát hiện buông micro nhưng vẫn có tiếng, khi thể hiện bài hát “Viết tiếp câu chuyện hòa bình”-ca khúc mở màn lễ trao giải Làn Sóng Xanh diễn ra đầu năm 2026 nhận sự phản ứng quyết liệt từ khán giả. Phần đông khán giả nói việc cô hát nhép bài hát giúp tên tuổi của mình phổ biến rộng rãi là khó chấp nhận. Ngay sau phản ứng của khán giả, Duyên Quỳnh đã đăng tải trên trang Facebook cá nhân lời xin lỗi vì việc hát nhép này.
Hát nhép là hành vi ca sĩ giả vờ hát trên sân khấu, di chuyển môi và cơ thể theo một bản thu âm có sẵn; hát đè là khi ca sĩ hát khoảng 70% trên nền bản thu được làm giảm nhỏ đi, hoặc thu sẵn ở những đoạn khó hát, nốt cao, phiêu, tạo độ dày dặn trong chất giọng. Tuy nhiên, không phải ai cũng có thể phân biệt rõ hát đè và hát nhép. Với người không chuyên, hai khái niệm này dễ bị nhập làm một. Sự mập mờ này khiến khán giả khó biết mình đang thực sự nghe thật hay nghe hát nhép, hát đè. Thực trạng sử dụng hát đè, tức dùng bản thu có sẵn để “lót” phía dưới, như một giải pháp hỗ trợ phổ biến trên rất nhiều sân khấu nghệ thuật thời gian qua.
 |
| Bảo đảm tính trung thực, chuẩn mực văn hóa trong hoạt động nghệ thuật biểu diễn. Ảnh minh họa/daidoanket.vn |
Hát nhép thường bị coi là dấu hiệu thiếu chuyên nghiệp, nhưng hiện tượng này vẫn dai dẳng. Một phần nguyên nhân đến từ điều kiện biểu diễn. Không phải sân khấu nào cũng bảo đảm hệ thống âm thanh ổn định. Với các chương trình ngoài trời, sự kiện quy mô lớn hay truyền hình trực tiếp, rủi ro kỹ thuật luôn hiện hữu. Trong bối cảnh đó, hát nhép, hát đè được xem như phương án an toàn để hạn chế sự cố. Tại một số sự kiện, chương trình ca nhạc dịp tết và lễ hội, việc sử dụng bản ghi âm thay cho biểu diễn trực tiếp vẫn diễn ra. Điều này phản ánh hạn chế trong công tác tổ chức, kiểm soát chất lượng chương trình, đồng thời cho thấy ý thức nghề nghiệp của một bộ phận nghệ sĩ chưa được đề cao.
Sự vào cuộc quyết liệt của cơ quan quản lý
Với hoạt động biểu diễn của nước ta, Nghị định số 144/2020/NĐ-CP của Chính phủ (ban hành 14-12-2020, có hiệu lực từ 1-2-2021) quy định về hoạt động nghệ thuật biểu diễn có nội dung bỏ quy định cấm “sử dụng bản ghi âm để thay cho giọng thật của người biểu diễn hoặc thay cho âm thanh thật của nhạc cụ biểu diễn”. Nhiều người trong nghề nhận định, điều này phù hợp bối cảnh ngành công nghiệp âm nhạc phát triển; nhiều chương trình trực tiếp trên sóng truyền hình, hoặc sự kiện ở không gian ngoài trời hiện nay cho phép ca sĩ hát nhép, hát đè.
Tuy nhiên, câu chuyện hát nhép nóng trở lại khi Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh cuối tháng 3 vừa qua ra văn bản chấn chỉnh việc biểu diễn, tổ chức biểu diễn trong đó có nội dung siết chặt tình trạng hát nhép; ứng xử văn hóa của cá nhân, tổ chức trên môi trường số. Vấn đề hát nhép, hát đè cũng được đại biểu đề cập tại Hội nghị giao ban công tác văn hóa, văn nghệ quý I-2026, do Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương tổ chức. Theo đó, lãnh đạo Vụ Văn hóa-Văn nghệ nhấn mạnh tình trạng “biểu diễn không trung thực” có xu hướng gia tăng.
Tại họp báo thường kỳ quý I của Bộ VHTTDL vừa diễn ra, ông Trần Hướng Dương, Phó cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn thông báo, Bộ VHTTDL đã ban hành Công văn số 745/BVHTTDL-NTBD về việc chấn chỉnh tình trạng biểu diễn, tổ chức biểu diễn không trung thực gửi UBND các tỉnh, thành phố. Theo công văn, việc sử dụng âm thanh từ bản ghi âm, thay cho biểu diễn trực tiếp trên sân khấu (hay còn gọi là hát nhép) có dấu hiệu lừa dối khán giả, xâm phạm quyền hưởng thụ văn hóa của công chúng là một trong những hành vi cần xem xét xử lý.
Nhà lý luận phê bình âm nhạc Nguyễn Quang Long nhìn nhận, quy định có tác động tích cực và nâng cao chất lượng cho thị trường âm nhạc Việt Nam, đồng thời không còn dừng lại ở mức độ nhắc nhở, công tác quản lý nhà nước đã chuyển sang giai đoạn siết chặt kỷ cương. Về phía các ca sĩ, chắc chắn họ sẽ có trách nhiệm cao hơn trong mỗi lần xuất hiện và khi biểu diễn nghệ thuật trước công chúng.
Nâng cao trách nhiệm nghệ sĩ trong môi trường số và đời sống thực
Là giám đốc âm nhạc của nhiều chương trình lớn, nhạc sĩ Nguyễn Hữu Vượng cho biết rất ủng hộ quy định của các cấp quản lý: “Khán giả trả tiền để thưởng thức giọng hát thật, chứ không phải sự lừa dối hào nhoáng”. Việc siết chặt các quy định cũng là việc những người làm nghệ thuật có trách nhiệm với đạo đức nghề nghiệp, tuân thủ quy tắc ứng xử trên môi trường số và tôn trọng bản quyền, nghĩa vụ của nghệ sĩ, tác giả là yếu tố then chốt để xây dựng một cộng đồng văn minh.
Nghệ sĩ Ưu tú Vũ Thắng Lợi chia sẻ, anh hoàn toàn ủng hộ việc ca sĩ bắt buộc phải hát thật trong những chương trình mang dấu ấn của cá nhân hoặc chương trình bán vé: “Hát nhép trong các chương trình cá nhân thì không chấp nhận được, đây là hành vi lừa dối khán giả, trái với đạo đức nghề nghiệp, vì khán giả trả tiền để chiêm ngưỡng giọng hát thật của ca sĩ cũng như những tương tác của họ với dàn nhạc/ban nhạc chứ không phải là hát nhép, hát đè như một sự lừa dối hào nhoáng”. Với đạo diễn Đặng Lê Minh Trí, hiện nay ngành công nghiệp biểu diễn bắt buộc phải có quy chuẩn và ngày càng hoàn thiện. Khán giả bỏ tiền ra để mua vé, nghệ sĩ không thể lừa dối. Không chỉ trau dồi về khả năng trình diễn mà nghệ sĩ còn phải trau dồi về thanh nhạc. Có như thế nghệ sĩ mới đi vững bằng hai chân.
Để chấn chỉnh tình trạng này, cần thiết một sự phối hợp đồng bộ giữa nhà tổ chức, nghệ sĩ và cả công chúng. Nhà tổ chức cần đầu tư bài bản vào hệ thống âm thanh, ánh sáng để nghệ sĩ tự tin hát thật, không nên vì sự tiện lợi hay an toàn ảo mà ép nghệ sĩ phải hát nhép; nghệ sĩ cần không ngừng trau dồi kỹ năng thanh nhạc, luôn coi tiếng hát thật là lòng tự trọng của nghề. Và sự khắt khe của khán giả là bộ lọc tự nhiên tốt nhất. Khi công chúng ưu tiên những giá trị thật, những nghệ sĩ thiếu thực lực sẽ tự khắc bị đào thải.
Nghệ thuật là hành trình đi tìm cái đẹp và sự chân thật. Việc siết chặt quản lý hát nhép không phải là rào cản cho sự sáng tạo, mà là hành động bảo vệ giá trị cốt lõi của nghệ thuật biểu diễn. Một môi trường nghệ thuật công bằng, minh bạch sẽ là bệ phóng vững chắc để những tài năng thực thụ tỏa sáng, góp phần nâng tầm vị thế của văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên số.
