Sự thay đổi này khiến nhiều học sinh, phụ huynh đứng ngồi không yên. Với những học sinh đã quen ôn tập theo khuôn mẫu, việc thiếu một “điểm tựa” gây tâm lý bất định. Bởi trong nhiều năm, đề minh họa vô hình trung đã trở thành “kim chỉ nam” khiến không ít học sinh và giáo viên tập trung luyện đề theo dạng và quen với tư duy "thi gì học nấy". Không ít lớp học bị kéo lệch khỏi quỹ đạo học thật.
|
Lần đầu tiên sau nhiều năm, kỳ thi tốt nghiệp THPT không công bố đề minh họa mới. Ảnh minh họa: VGP |
Mỗi năm khi đề minh họa xuất hiện lập tức kéo theo một “hệ sinh thái” luyện thi. Thị trường luyện thi lập tức phân tích ma trận, dự đoán dạng câu hỏi, cấu trúc, khoanh vùng dạng bài, dự đoán xác suất ra đề. Hệ quả là hình thành thói quen học và ôn thi để né rủi ro nhiều hơn là để hiểu bản chất và giải quyết vấn đề. Việc học dần chuyển từ khám phá sang đối phó, từ hiểu bản chất sang nhận diện dạng bài.
Nói cách khác, đề minh họa đã vô tình nuôi dưỡng cách học tủ, học sinh có thể làm tốt những dạng quen thuộc nhưng lúng túng trước tình huống mới. Nó cũng bào mòn tư duy phản biện, làm giảm khả năng vận dụng, những năng lực cốt lõi mà giáo dục hiện đại hướng tới. Nguy hiểm hơn, học tủ tạo ra ảo giác về năng lực: Điểm số có thể cao, nhưng năng lực thực lại không tương xứng.
Khi không còn đề mẫu sẽ không còn “khoanh vùng” nội dung sẽ ra. Không còn cơ sở để đoán đề theo dạng. Không thể luyện theo kiểu “trúng tủ thì điểm cao”. Những điều này buộc học sinh phải chuyển sang học toàn diện chương trình, hiểu bản chất kiến thức và rèn năng lực xử lý tình huống thực tế. Đây chính là tinh thần của chương trình mới: Năng lực không nằm ở việc gặp lại câu hỏi quen, mà ở khả năng giải quyết cái chưa từng gặp.
Từ phía giáo viên, đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội. Thách thức ở chỗ phải điều chỉnh phương pháp dạy học, không còn dựa vào khuôn mẫu quen thuộc. Nhưng đồng thời, đây cũng là dịp để khẳng định vai trò chuyên môn: Hướng dẫn học sinh học sâu, học chắc, thay vì “luyện đề theo lối mòn”.
Xét rộng hơn, quyết định bỏ đề thi minh họa cho kỳ thi tốt nghiệp THPT năm nay có thể là một phép thử cho hệ thống giáo dục. Nếu học sinh thích nghi tốt, đó sẽ là tín hiệu cho thấy việc đổi mới đang đi đúng hướng. Ngược lại, nếu nảy sinh quá nhiều lo lắng, xáo trộn, đó cũng là dữ liệu cần thiết để điều chỉnh. Suy cho cùng, bỏ hay giữ đề minh họa không phải là câu chuyện cốt lõi.
Điều quan trọng hơn là kỳ thi có thực sự đánh giá đúng năng lực người học hay không và hệ thống giáo dục có đủ vững vàng để đưa học sinh ra khỏi “vùng an toàn” của học tủ, bước vào phòng thi bằng chính năng lực của mình hay không.
