Những năm gần đây, việc đa dạng hóa hoạt động trải nghiệm đã góp phần làm mới diện mạo đường sách không chỉ là điểm đến quen thuộc của những người thích đọc sách mà còn cả khách du lịch. Họ đến đây để chọn những cuốn sách yêu thích, trao đổi và chia sẻ kiến thức, giới thiệu sách mới và cùng nhau check in để có những bức ảnh đẹp. Song, điều đáng lo ngại là gần đây các hoạt động bên lề tại đường sách ngày càng lấn át, vai trò trung tâm đưa sách đến nhiều hơn với bạn đọc, lan tỏa văn hóa thích đọc sách, tìm tòi đắp bồi tri thức.
Theo thống kê của Đường sách TP Hồ Chí Minh, năm 2025, tổng doanh thu tăng 8,9% so với 2024, nhưng tổng số sách bán ra giảm 2%, tựa sách mới giảm 30,3%. Doanh thu tăng chủ yếu nhờ văn hóa phẩm và quà lưu niệm, từ 511 triệu đồng năm 2023 lên 2,8 tỷ đồng năm 2025.
 |
Du khách tham gia trò chơi dân gian tại Ngày hội sách và văn hóa đêm ở Đường sách TP Hồ Chí Minh. |
Cùng với đó, sự phát triển mạnh mẽ của các nền tảng số đang tái cấu trúc hành vi tiêu dùng sách của bạn đọc. Nhiều độc giả tới tham quan, lựa chọn sách trực tiếp tại chỗ, nhưng quyết định mua sắm cuối cùng lại diễn ra trên môi trường trực tuyến. Theo nhiều chia sẻ của người dân đến đường sách, một số gian hàng còn thiếu cơ chế hướng dẫn, chưa tạo được sự tương tác trực tiếp giữa nội dung sách và người đọc. Trong bối cảnh vắng mặt tác giả, biên tập viên hay các chuyên gia, sách khó phát huy giá trị tri thức sống động, trở thành trải nghiệm tương tác và cảm xúc thực tế.
Trong định hướng phát triển chung, TP Hồ Chí Minh xác định xuất bản giữ vai trò “hạ tầng mềm” của đô thị tri thức, quyết tâm phát triển ngành sách thành trụ cột của nền kinh tế tri thức. Trên tinh thần đó, các thiết chế như đường sách giúp hình thành và nuôi dưỡng năng lực tri thức cộng đồng. Ông Nguyễn Ngọc Hồi, Phó giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh nhấn mạnh, việc duy trì “chất đọc” không phải là bài toán riêng của đường sách, đó chính thước đo cách một đô thị bảo tồn và phát triển văn hóa đọc. Trong bối cảnh mới, đường sách cần rà soát lại mục tiêu, xác định rõ đối tượng phục vụ, từ đó điều chỉnh bài trí, phương pháp và tổ chức các hoạt động sao cho đúng hướng.
Theo Tiến sĩ, kiến trúc sư Phạm Thị Ái Thủy, nhà đồng sáng lập đơn vị tư vấn TA Landscape Architecture, đường sách chính là nơi người dân tiếp cận giá trị thật, tìm thấy giây phút lắng đọng giữa cuộc sống hối hả. Thay vì bày bán quá nhiều đầu sách, nên tập trung những đầu sách chiến lược, kết hợp trải nghiệm văn hóa, lối sống, câu chuyện đặc trưng, tạo điểm nhấn riêng cho người đến.
Với chiến lược này, đường sách cần được thiết kế nâng tầm trải nghiệm từ gian hàng nhỏ gọn nhưng tinh tế, đến các chi tiết như mẫu túi giấy hay cách bài trí, đều góp phần tạo sự khác biệt và thúc đẩy người đọc quay trở lại. Cần gắn kết với học sinh, sinh viên, biến đường sách thành không gian thứ ba bên cạnh gia đình và trường học, giúp các em giảm áp lực, hình thành thói quen đọc và phát triển nhận thức từ nhỏ. Mọi hoạt động phải được tích hợp đồng bộ giữa trực tuyến và trực tiếp, khai thác tối đa không gian đường sách để tổ chức chương trình học thuật và trải nghiệm văn hóa, kết nối với địa phương, làng nghề, cơ sở giáo dục và các đơn vị tư vấn, tạo nguồn lực bền vững, vừa phục vụ nhu cầu văn hóa, vừa bảo đảm hiệu quả kinh tế. Không gian sách cần vừa là nơi khuyến đọc, vừa tổ chức các sự kiện, chuyên đề và trải nghiệm tương tác, kết hợp nội dung lịch sử, văn hóa, khoa học, ẩm thực... để kích thích sự tò mò, quan tâm và năng lực sáng tạo của độc giả, đồng thời thu hút các nhà sáng tạo nội dung tham gia.
